ಕನ್ನಡ ಕಲಾ ಲೋಕದ ಮೇರುಶಿಖರ ಕೆ.ಟಿ. ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ ಇನ್ನಿಲ್ಲ; ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಕಲಾಭಾಷೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ನುಡಿನಮನ

ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಹಿರಿಯ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದ, ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತಕ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯ ಕಲಾವಿದ ಕೆ.ಟಿ. ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ (79) ಅವರು ನಿಧನರಾಗಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಕಲಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಶೋಕದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸೌಂದರ್ಯ, ರೈತರ ಸಂಕಷ್ಟ, ತಳಸಮುದಾಯಗಳ ಬದುಕಿನ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲಾಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದ ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಪರೂಪದ ಪ್ರತಿಭೆಯೊಂದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಕೇವಲ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಕಲಾವಿದರಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಮಾಜದ ನೋವು-ನಲಿವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಿದ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿದ್ದ ಶಿವಪ್ರಸಾದ್, ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕನ್ನಡದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು.

ಮಡಿಕೇರಿಯ ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಕಲಾ ಜಗತ್ತಿನ ಶಿಖರದವರೆಗೆ
1947ರಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಡಿಕೇರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಚಿತ್ರಕಲೆಯತ್ತ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬದ ಆಶಯದಂತೆ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಆರಂಭಿಸಿದರೂ, ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಅವರನ್ನು ಬೇರೆ ದಾರಿಯತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು.

ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ತೊರೆದು ಮುಂಬೈನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸರ್ ಜೆ.ಜೆ. ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಅವರು 1973ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಆ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಮುಂದೆ ಅವರನ್ನು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.

ಕಲೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲೂ ಸಕ್ರಿಯ
ಪದವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಹಾಸನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಶಿವಪ್ರಸಾದ್, ಕೇವಲ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಬದುಕಲಿಲ್ಲ. ರೈತರು, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ದಲಿತರು ಹಾಗೂ ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು.

ಸಮಾಜವಾದಿ, ರೈತ ಹಾಗೂ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರು, ಕಲೆಯು ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಾಧನವೂ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣ, ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಹೋರಾಟ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಹಲವು ಕಲಾ ಶೈಲಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಲಾಭಾಷೆ
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ‘ಅಬ್ಸ್ಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಷನಿಸಂ’ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಶಿವಪ್ರಸಾದ್, ನಂತರ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದ ಆಂಡಿ ವಾರ್ಹೋಲ್ ಹಾಗೂ ‘ಪಾಪ್ ಆರ್ಟ್’ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು.

ಆದರೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಬದಲು ಭಾರತೀಯ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದರು. ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸ್ಪಂದನೆ ದೊರೆಯದ ಕಾರಣ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡು ಕೆಲವು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ್ದರೆಂಬ ಸಂಗತಿ ಅವರ ಕಲಾ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ.

ನಂತರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ರೈತರು, ಮಹಿಳೆಯರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ನೈಜತೆ, ಅಮೂರ್ತ ಕಲೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಜಾನಪದ ಕಲೆಯ ಲಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದೃಶ್ಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.

‘ಗ್ರಾಮೀಣ ಆತ್ಮದ ಕಲಾವಿದ’ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ
ಕೆ.ಟಿ. ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಆಂತರಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಲಾಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವುದು. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೈತರು, ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿರದೇ, ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅವರ ಕುಂಚದ ರೇಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾನವೀಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವರನ್ನು “ಗ್ರಾಮೀಣ ಆತ್ಮವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಕಲಾವಿದ” ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದರು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ
ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು, ಮುಂಬೈ ಹಾಗೂ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಅವರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಗುರುತನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು.

ಮುಂಬೈನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಚೆನ್ನೈನ ಸಾಕ್ಷಿ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನವದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ವೇದಿಕೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿದ್ದವು.

1988ರ ಭೋಪಾಲ್ ಬಿನ್ನಾಲೆ, 1989ರ ಬಾಂಬೆ ಆರ್ಟ್ ಸೊಸೈಟಿ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ 1996ರಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆ ಮೆರೆದಿದ್ದರು.

ಅವರ ಕಲಾಶೈಲಿಯನ್ನು ಕೆಲ ವಿಮರ್ಶಕರು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಖ್ಯಾತ ಮಾಡರ್ನಿಸ್ಟ್ ಕಲಾವಿದ ಲುಸಿಯನ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಅವರ ಕಲಾ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದರು.

ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಲಹೆಗಾರನಾಗಿ
ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನದ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕಾರಣದಿಂದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿಯೂ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದರು.

ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗೌರವಗಳು
ಕನ್ನಡ ನಾಡು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಅಮೋಘ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು 2001ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ವೇದಿಕೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿವೆ.

ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂತಾಪ
ಕೆ.ಟಿ. ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಕಲಾವಿದರು, ಲೇಖಕರು, ಚಿಂತಕರು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯದ ಗಣ್ಯರು ತೀವ್ರ ಸಂತಾಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಕಲಾ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ಕಲಾವಿದ” ಎಂದು ಹಲವರು ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಮರವಾಗಲಿದೆ ಅವರ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆ
ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದ ಧ್ವನಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದ ಕೆ.ಟಿ. ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆ, ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿವೆ.