ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಮತ್ತು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ: ಯಾರು ಪವರ್‌ಫುಲ್‌?

“..ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರೇ ಅದ್ವೀತೀಯ (Undisputed) ನಾಯಕ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ಅರಸು ಅವರ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದರೂ, ಅರಸು ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ “ರಚನಾತ್ಮಕ” (Structural Vision) ಮತ್ತು “ತ್ಯಾಗ ಮನೋಭಾವ”ದ ಕೊರತೆ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ..” ವಿಆರ್ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ಅವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ

ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ವೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಮೇಲ್ವರ್ಗಗಳಿಂದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾಗಿ ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಮತ್ತು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದವರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, “ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಪವರ್‌ಫುಲ್‌?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಾವು ಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ, ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕದೆ, ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಸಮಾಜದ ಕೆಳಸ್ತರದ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಅವರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿರುವ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳು-ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಪಿ/ಟಿಎಸ್‌ಪಿ(SCSP/TSP) ಅನುದಾನದ ದುರ್ಬಳಕೆ, ಒಳಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬ ನೀತಿ, ದಲಿತ ಪರ ಕಾಳಜಿಯ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶಯಗಳು ಮತ್ತು 'ಸ್ವಜಾತಿ ಪ್ರೇಮ'-ಅವರ "ಅಹಿಂದ" (ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ಹಿಂದುಳಿದವರು ಮತ್ತು ದಲಿತರು) ನಾಯಕತ್ವದ ನೈತಿಕ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ. ಈ ಲೇಖನವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈ ಇಬ್ಬರು ನಾಯಕರ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೂಗಿ ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ.

ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ವರೂಪ – ಅರಸು ಅವರ “ರಚನಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ” ಮತ್ತು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರ “ಹಣಕಾಸಿನ ಶಕ್ತಿ”
“ಪವರ್‌ಫುಲ್” ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು: ಒಂದು, ಸಮಾಜದ ರಚನೆಯನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುವ ತಾಕತ್ತು (Structural Power), ಮತ್ತು ಎರಡು, ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ತಾಕತ್ತು (Fiscal/Populist Power).

ದೇವರಾಜ ಅರಸು: ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ
1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿದ್ದವು. ಲಿಂಗಾಯತ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯಗಳ ಭೂಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಮುರಿಯದೆ ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಸಿಗಲಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಸು ಮನಗಂಡಿದ್ದರು.

• ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳು (Land Reforms): ಅರಸು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯೆಂದರೆ “ಉಳುವವನೇ ಹೊಲದೊಡೆಯ” ಕಾಯಿದೆ (1974). ಇದು ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಮೀನ್ದಾರರಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಗೇಣಿದಾರರಿಗೆ (ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದವರು) ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 4 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 50ರಷ್ಟನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ (SC) ಮೀಸಲಿಡಲಾಯಿತು. ಇದು ದಲಿತರಿಗೆ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವರನ್ನು “ಭೂಮಾಲೀಕರನ್ನಾಗಿ” ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಅರಸು ಅವರ “ರಚನಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ’ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
• ಹಾವನೂರು ವರದಿ: ಎಲ್.ಜಿ. ಹಾವನೂರು ಆಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅರಸು ಅವರು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೆಳವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪಾಲನ್ನು ಖಾತ್ರಿ ಪಡಿಸಿದರು.

ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ: “ಗ್ಯಾರಂಟಿ” ರಾಜಕಾರಣ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆ
ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಅಧಿಕಾರವು ನವ-ಉದಾರವಾದಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇಂದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಂಚಲು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು “ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ” (Cash Transfer) ಮತ್ತು “ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ” (Welfare Schemes) ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

• ಅಹಿಂದ 2.0 ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಂಟಿಗಳು: ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲ “ಅಹಿಂದ” ಮತಬ್ಯಾಂಕ್. ಅನ್ನಭಾಗ್ಯ, ಕ್ಷೀರಭಾಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಐದು ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳು (ಶಕ್ತಿ, ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ಬಡವರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ ನಿಜ. ಆದರೆ, ಅರಸು ಅವರು ಜನರಿಗೆ “ಆಸ್ತಿ” (Asset) ನೀಡಿದರೆ, ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ಜನರಿಗೆ “ಯೋಜನೆ” (Scheme) ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಸ್ತಿಯು ತಲೆಮಾರುಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಯೋಜನೆಯು ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ ಇರುವವರೆಗೂ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.
• ಅಧಿಕಾರದ ಅವಧಿ: ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರ 7 ವರ್ಷ 239 ದಿನಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮುರಿದಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಬಾರಿ ಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಮೈತ್ರಿ ಕೂಟದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವುದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಚತುರತೆ ಮತ್ತು “ಚುನಾವಣಾ ಶಕ್ತಿ”ಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅರಸು ಮತ್ತು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರ ಆಡಳಿತ ಶೈಲಿಯ ಸ್ಯಾಂಪಲ್

ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಪಿ/ಟಿಎಸ್‌ಪಿ (SCSP/TSP) ಹಣದ ದುರ್ಬಳಕೆ:
ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಆರೋಪವೆಂದರೆ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪಂಗಡಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಹಣವನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು. ಇದು ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಇದು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ “ನಂಬಿಕೆ ದ್ರೋಹ” ಎಂದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸಹ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರೇ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (2013) ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಉಪ-ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಉಪ-ಹಂಚಿಕೆ ಕಾಯಿದೆ, 2013 ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಶೇ. 24.1ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ದಲಿತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು. ಈ ಹಣವನ್ನು ರಸ್ತೆ, ಚರಂಡಿ ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ದಲಿತರಿಗೆ ಭೂಮಿ ಖರೀದಿಸಲು, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಬೆಳೆಸಲು, ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬುದು ಇದರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು.

ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2023ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಪಿ/ಟಿಎಸ್‌ಪಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ಅನುದಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣವನ್ನು ಐದು ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

• ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2023ರಿಂದ ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಪಿ/ಟಿಎಸ್‌ಪಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾದ ಒಟ್ಟು ಹಣದಲ್ಲಿ ಶೇ. 31 ರಷ್ಟು (ಅಂದಾಜು ₹27,630 ಕೋಟಿ) ಹಣವನ್ನು ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.
• ಮುಂಬರುವ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ದಲಿತರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ₹42,017 ಕೋಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹11,896 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಯಿದೆಯ “ಸೆಕ್ಷನ್ 7(ಸಿ)” ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೆಕ್ಷನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಯೋಜನೆಯು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೂ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದ್ದರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉಚಿತ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ ಅಥವಾ ಉಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್), ಆ ಯೋಜನೆಯ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಪಿ/ಟಿಎಸ್‌ಪಿ ಅನುದಾನದಿಂದ ಭರಿಸಬಹುದು.

• ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ: ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ದಲಿತರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹಣ ಪಡೆಯುವವರಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಪಾಲಿನ ಹಣವನ್ನು ದಲಿತರ ಅನುದಾನದಿಂದಲೇ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನು?
• ವಿಮರ್ಶೆ: ದಲಿತ ಮುಖಂಡರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ಬಸ್ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡುವಾಗ ಜಾತಿಯನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಇಷ್ಟು ಮೊತ್ತ ದಲಿತರಿಗೆ ಖರ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಇದು ಕೇವಲ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಾಗಿದ್ದು, ದಲಿತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಹಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಂಭೀರ ಆರೋಪವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಣದಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ಗಳು, ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಂಬೇಡ್ಕ‌ರ್ ಭವನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅದನ್ನು “ಬಸ್ ಟಿಕೆಟ್” ಮತ್ತು “ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್‌ ಪಾವತಿಸಲು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ, ದಲಿತರ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆಸ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ (Asset Creation) ತಡೆಯೊಡ್ಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಒಳಮೀಸಲಾತಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ- ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ವಿಳಂಬ ನೀತಿ?
ಒಳಮೀಸಲಾತಿ (Internal Reservation) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ನಿಲುವು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದೊಳಗಿನ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ (SC) ಬಲಗೈ (ಹೊಲಯ/ಚಲವಾದಿ) ಮತ್ತು ಎಡಗೈ (ಮಾದಿಗ) ಪಂಗಡಗಳ ನಡುವಿನ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಒಳಮೀಸಲಾತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಬೇಡಿಕೆ.

2012ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎ.ಜೆ. ಸದಾಶಿವ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ ವರದಿಯು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉಪ-ವರ್ಗೀಕರಣ (Sub-categorization) ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.

2013ರಿಂದ 2018ರವರೆಗೆ ಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು, ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ. ಒಳಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಮೀಸಲಾತಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಬಲಗೈ ಸಮುದಾಯ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ ಮತ್ತು ಡಾ.ಎಚ್.ಸಿ. ಮಹದೇವಪ್ಪ ಅವರ ಸಮುದಾಯ) ಮತ್ತು ಲಂಬಾಣಿ/ಬೋವಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮುನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರಿಗೆ ಈಗಲೂ ಇದೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಳಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಆದರೂ, ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು “ಕಾನೂನು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು” ಅಥವಾ “ಎಲ್ಲರ ಸಹಮತ ಬೇಕು” ಎಂಬ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ವಿಳಂಬ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಸಲಿಗೆ ಈಗಲೂ ಒಳಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯಾಗಿದೆಯಾ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವಾ ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲ… ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ತಮ್ಮ ಚದುರಂಗದ ಆಟವನ್ನು ಆಡಿದ್ದಾರೆ.

ದಲಿತ ಪರ ಕಾಳಜಿಯ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಕಲೆ
ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು “ನಾನೂ ದಲಿತನೇ” (I am also a Dalit) ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ತಾವು ದಲಿತರ ಪರ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಂತೂ ಬೂಟಾಟಿಕೆ ಅಥವಾ ದಲಿತರನ್ನು ವಂಚಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ದಲಿತರಲ್ಲದ ದಲಿತರು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅನುದಾನ, ಸರ್ಕಾರದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅಪರಾಧವಾಗಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು “ನಾನೂ ದಲಿತನೇ ಕಣಯ್ಯ” ಅಂತ ಹೇಳುತ್ತಾ ಎಂಥ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ, ಅದರೆ ಕುರಿತು ಅವರ ಹಿಂದುಮುಂದಿರುವ ಯಾರೂ ಕೂಡಾ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ… ಇದೆಲ್ಲಾ ಒಂದು ಕಡೆಗಾದರೆ, ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ನಾಯಕರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಮತ್ತು ದಲಿತರ ಹಣಕಾಸು ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಗರಣಗಳು ಬೇರೆಯದೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ನಿಗಮದ ಹಗರಣ – “ದರೋಡೆ”ಯ ಸ್ವರೂಪ
ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ 2.0 ಸರ್ಕಾರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆ ಎಂದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿನಿಗಮದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಹುಕೋಟಿ ಹಗರಣ.

ನಿಗಮದ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಚಂದ್ರಶೇಖರನ್ ಅವರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ₹187 ಕೋಟಿ ಅಕ್ರಮ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ₹89.6 ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ, ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪವಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವಲ್ಲ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಆದಿವಾಸಿ/ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದ ಪೆಟ್ಟು. ದಲಿತರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ನಿಗಮವನ್ನೇ “ಚುನಾವಣಾ ಎಟಿಎಂ” ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ದಲಿತರ ಪರ ಕಾಳಜಿ ಎಲ್ಲಿದೆ? ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಬಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವರು ಸಿಎಂ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾಯಿತು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.

ಮೈಸೂರು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (MUDA) ಹಗರಣ
ದಲಿತ ಪರ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ನಾಯಕನ ಕುಟುಂಬವು ಭೂ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವುದು ಅವರ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ ಅವರಿಗೆ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ 14 ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು (Sites) ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಕೇಳಿಬಂತು. ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಜಮೀನಿನ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೂ, ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ನಿವೇಶನಗಳ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೂ (ಅಂದಾಜು 156 ಕೋಟಿ) ಭಾರೀ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ ಎಂದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಆರೋಪಿಸಿದವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸಿಎಂ ಪತ್ನಿ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದ್ದು, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಅಲ್ಲವೇ?

ದಲಿತ ನಾಯಕರ ಮೂಲೆಗುಂಪು
ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಲು ದಲಿತರ ಮತಗಳು ಬೇಕು, ಆದರೆ ದಲಿತ ನಾಯಕರು ಬೆಳೆಯುವುದು ಬೇಡ ಎಂಬುದು ಆಂತರಿಕ ಟೀಕೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಬಹಿರಂಗ ಸತ್ಯ ಕೂಡಾ… ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ ಮತ್ತು ಜಿ. ಪರಮೇಶ್ವರ್ ಅವರಂತಹ ಹಿರಿಯ ದಲಿತ ನಾಯಕರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಲು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯೇ ಕಾರಣ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇಂದಿಗೂ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. 2013ರಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ್ ಸೋಲಲು ಮತ್ತು ಡಿಸಿಎಂ ಹುದ್ದೆ ಸಿಗದಿರಲು ಆಂತರಿಕ ಒಳಸಂಚು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ.

ಸ್ವಜಾತಿ ಪ್ರೇಮ (ಕುರುಬ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ) ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಗಣತಿ ವಿವಾದ
“ಅಹಿಂದ” ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ, ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ (ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರ ಸ್ವಜಾತಿ) ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯಜನರ ಟೀಕೆ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು 2015ರಲ್ಲಿ ₹160 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು (ಜಾತಿ ಗಣತಿ) ನಡೆಸಿದರು. ಆದರೆ, ವರದಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಅವರು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೀನಾಮೇಷ ಎಣಿಕೆ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ.

2018ರ ಚುನಾವಣೆಗೂ ಮುನ್ನ ವರದಿ ಸಿದ್ಧವಿದ್ದರೂ, ಲಿಂಗಾಯತ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕಲಿಗ ಮತಗಳು ಕೈತಪ್ಪಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಈಗಲೂ ಕೂಡ, ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಕುರುಬರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ದಲಿತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವರದಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಿ ಮುಂದೂಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. . ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪವರ್‌ಫುಲ್ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುರುಬರೇ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಪವರ್‌ಫುಲ್‌?
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾವು ಈ ಲೇಖನದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವಾದ ಯಾರು ಪವರ್‌ಫುಲ್ ಎಂಬ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದಾದರೆ, ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಮತ್ತು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರ ನಡುವಿನ “ಶಕ್ತಿ”ಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಾದರೆ:

ಅರಸು ಅವರು ನಿಜವಾದ ಪವರ್‌ಫುಲ್. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸಮಾಜದ ಬುಡವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನೇ ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಧೈರ್ಯ ತೋರಿದರು. ಅವರು ನೀಡಿದ “ಭೂಮಿ” ಇಂದಿಗೂ ದಲಿತರ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದವರ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದೆ. ಅವರ ಅಧಿಕಾರವು “ತ್ಯಾಗ” ಮತ್ತು “ಸಂಘರ್ಷ”ದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಜಾತಿಯ (ಅರಸು) ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಿಂತ ವಿಶಾಲ ಬಹುಜನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರು.

ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪವರ್‌ಫುಲ್. ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ “ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳು” ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ, ಅವರ “ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ’ವು ದಲಿತರ ಹಣವನ್ನು (SCSP/TSP) ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ದಲಿತರ ನಾಯಕರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಸ್ವಜಾತಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಬಲವಾಗಿವೆ.

ಒಂದು ವೇಳೆ “ಪವರ್” ಎಂದರೆ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದಾದರೆ, ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ಪವರ್‌ಫುಲ್.

ಆದರೆ, “ಪವರ್” ಎಂದರೆ ತಲೆಮಾರುಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿಯುವಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವುದು ಮತ್ತು ಶೋಷಿತರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಬದುಕು (ಭೂಮಿ/ಉದ್ಯೋಗ) ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಎಂದಾದರೆ, ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರೇ ಅದ್ವೀತೀಯ (Undisputed) ನಾಯಕ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ಅರಸು ಅವರ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದರೂ, ಅರಸು ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ “ರಚನಾತ್ಮಕ ” (Structural V ” (Structural Vision) ಮತ್ತು “ತ್ಯಾಗ ಮನೋಭಾವ’ದ ಕೊರತೆ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಪಿ ಹಣದ ದುರ್ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಒಳಮೀಸಲಾತಿಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವು ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರನ್ನು “ಅಹಿಂದ ನಾಯಕ”ನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ “ಕುರುಬ ನಾಯಕ” ಅಥವಾ “ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರಗಾರ”ನನ್ನಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.