ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಿದ್ಧವಿಲ್ಲವೇ – ದುಶ್ಯಂತ್‌ ದಾವೆ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲರು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್

ದೆಹಲಿ : ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ನಾಗರಿಕರ ಮೌಲಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕವಾಗಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ 32ನೇ ವಿಧಿಯು, ನಾಗರಿಕರ ಮೌಲಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳ ವೇಳೆ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಈ ವಿಧಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:

“ಈ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ—ಅಂದರೆ, ಅದು ಇಲ್ಲದೆ ಈ ಸಂವಿಧಾನವೇ ಅರ್ಥಹೀನವಾಗಿಬಿಡುವಂತಹ ವಿಧಿಯನ್ನು—ನಾನು 32ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾರೆ. ಇದೇ ಸಂವಿಧಾನದ ಆತ್ಮ, ಇದೇ ಅದರ ಹೃದಯ. ಇದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸದನವು ಅರಿತುಕೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷವಿದೆ.”

ಹಾಗಾದರೆ, 2026ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ತಮ್ಮ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆಯೇ?

ಸುಪ್ರೀಂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಮೂಲಭೂತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಿದ್ಧವಿಲ್ಲವೇ?

ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಮೌಲಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅವರು ಮೌಲಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು “ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಒದಗಿಸಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತರವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು

“ಮೌಲಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಎರಡು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ಆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹಕ್ಕಿನಂತೆ ಕೇಳಲು ಮತ್ತು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಆ ಹಕ್ಕುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು.” ಎಂಬುದು ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು

ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನದೇ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. 1991ರಲ್ಲಿ ನಡಿಯಾದ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಪೊಲೀಸರು ಅನುಚಿತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ (Contempt) ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ, ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್‌ರನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪರಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು.

ಅದೇ ರೀತಿ, 1994–95ರಲ್ಲಿ, 1994ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 13ರಂದು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಹಾಗೂ ವಕೀಲರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದಾಗ, ಸುಪ್ರೀಂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತಕ್ಷಣವೇ ಅರೆಸೇನಾ ಪಡೆ ನಿಯೋಜಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿ, ನಂತರ ಸಿಬಿಐ ತನಿಖೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.

ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕಾಂತ್ ಅವರು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧದ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಬಯಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆಧಾರವಿದೆ. ಅವು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲ್ಲ, ನ್ಯಾಯದ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಪೀಠವು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಕುರಿತು ಇರುವ NCERT ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡು, ಅದರ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತುರ್ತುತನ ತೋರಿದರೂ, ಉತ್ತಮ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ **NEET ಹಗರಣದ ಆರೋಪಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುವ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಮಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುವುದು ಅರ್ಥವಾಗದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.

ಅವರು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಸಮಂಜಸವಾದದ್ದೇ — ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ (Accountability) ಇರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂತಹ ಪರೀಕ್ಷಾ ಹಗರಣಗಳು ಮರುಮರು ಸಂಭವಿಸಿ, ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಬದುಕನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿವೆ.

ಒಮ್ಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಯೋಚಿಸಿದ್ದೇನಾ? ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳು — ಅನೇಕ ಬಾರಿ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ — ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರ ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಮುಂದೆ ಬರಲು ಏಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕು?

ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ; ಇಂದಿನ ಕಾಲದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪುನರ್‌ರಚಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಯುವಜನತೆಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಯುವಕರು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

CJP ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯವರದೇ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭಾರತದ Gen Z ಯುವಕರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಅಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಇಂದು ಅನೇಕ ಯುವಕರು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

1950ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ಹೇಳಿದ್ದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ:

“ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಮೌಲಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಖಾತರಿದಾರನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾದ ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ, ಮೌಲಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಅದು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.”

ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧದ ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಗಳ ಕುರಿತು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ತುರ್ತು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಿತು.

ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಆದರ್ಶವಾಗಿದ್ದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿ.ಡಿ. ದೇಸಾಯಿ ಅವರಿದ್ದರೆ, ಈ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಮರುದಿನವೇ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇಂದು ಭಾರತವು ತನ್ನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಂವಿಧಾನ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ನ್ಯಾಯಾಂಗದತ್ತ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ತನ್ನ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ ಎಂಬ ಆಶೆಯನ್ನು ಹೊಂದೋಣ.

ದುಶ್ಯಂತ್‌ ದಾವೆ
ಹಿರಿಯ ವಕೀಲರು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್