ನೋಟು ರದ್ದತಿ ಘೋಷಣೆ ಬೂಟಾಟಿಕೆ: ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 5.7 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ; ಆರ್‌ಬಿಐ ವರದಿ

ದೆಹಲಿ: ದೊಡ್ಡ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ರದ್ದತಿಯಿಂದಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಹಣ ಮತ್ತು ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರೇಕ್ ಬೀಳಲಿದೆ ಎಂಬ ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರದ ಘೋಷಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಹುಸಿ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ.

ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು 2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 5.7 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರ್‌ಬಿಐ ಶುಕ್ರವಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 500 ಮತ್ತು 200 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಹಾವಳಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ 2,17,396 ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, 2025-26ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 2,29,746 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ಆರ್‌ಬಿಐ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ಈ ಪತ್ತೆಯಾದ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಪೈಕಿ 500 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. 500 ರೂಪಾಯಿಯ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 20 ರಷ್ಟು ಭಾರಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ, 2,000 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಿಂಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ 3,508 ರಷ್ಟಿದ್ದ 2,000 ರೂ. ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2025-26ರಲ್ಲಿ 824 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಇನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಒಟ್ಟು ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ 97.6 ರಷ್ಟು (2,24,334 ನೋಟುಗಳು) ಇತರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಆರ್‌ಬಿಐ ನೇರವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿರುವುದು ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 2.4 ರಷ್ಟು (5,412 ನೋಟುಗಳು) ಮಾತ್ರ. ಈ ಅಧಿಕೃತ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.

ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 500 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟೇ ರಾಜ! 2026ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಸಲಿ 500 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 11.2 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಕರೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 500 ರೂ. ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ 500 ರೂ. ನೋಟುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ 6,34,458 ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿತ್ತು, ಆದರೆ 2026ರ ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 7,05,482 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮೌಲ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ 500 ರೂ. ನೋಟುಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವು 2025ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದ 31.72 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಂದ 2026ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 35.27 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಆದರೆ, ಇದೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 500 ರೂ. ಮುಖಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇಕಡಾ 20 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರ್‌ಬಿಐ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. 2026ರ ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 500 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳು ಶೇಕಡಾ 41.2 ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 16.1 ರಷ್ಟು ಪಾಲಿನೊಂದಿಗೆ 10 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದರೆ, ದೇಶದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ನಗದು ಹಣದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 86 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲು ಕೇವಲ 500 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟುಗಳದ್ದೇ ಆಗಿದೆ.

ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬರಲಿದೆಯೇ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕರೆನ್ಸಿ? ದೇಶದಲ್ಲಿ ದಿನೇ ದಿನೇ ನಗದಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಈಗ ‘ಪಾಲಿಮರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು’ (ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕರೆನ್ಸಿ) ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮರುಚಿಂತನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಪಾಲೀಮರ್ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಆಲೋಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಾಟ್ನಾ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆರ್‌ಬಿಐನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಬೋರ್ಡ್ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ತಯಾರಿಕಾ ವೆಚ್ಚವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈ ಪಾಲಿಮರ್ ಆಧಾರಿತ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಎಟಿಎಂ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿತರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗೆ (ಪೈಲಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್) ಚಾಲನೆ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಕುರಿತು ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೊರಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಿವೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 1988 ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ದೇಶವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು 1996 ರ ವೇಳೆಗೆ ಆ ದೇಶವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಬದಲಾಗಿತ್ತು.