ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಬಲಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?

ದೆಹಲಿ: ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ (ಸಿಇಸಿ) ವಿರುದ್ಧ ಪದೇಪದೇ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿ, ಆ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರೆಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ದು, ಇದೀಗ ಆ ಆಂತರಿಕ ಬಿರುಕು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಯಲಾಗಿರುವಾಗ, ಇದು ಕೇವಲ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭೇದವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡಿದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖ್‌ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಾರದೆ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆದೇಶಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಳೆದ ಹತ್ತು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ‘ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್’ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮತದಾರರ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆ, ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದಂತಹ ಗಂಭೀರ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವರ ಅಸಮಾಧಾನವಿತ್ತು. ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ, ಇಬ್ಬರೂ ಆಯುಕ್ತರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಟಿ.ವಿ. ಸೋಮನಾಥನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಆಯೋಗದ ಐಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಸಿಇಸಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು ಕಷ್ಟಕರ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ನಂತರ, ಆಯೋಗವು ಒಮ್ಮತದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಯಾವುದೇ ಸಮರ್ಥನೆಯೂ ಜನರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಭಿನ್ನಮತವು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಸಂಧು ಮತ್ತು ಜೋಶಿ ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯವರಾಗಲೀ ಅಥವಾ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತರಾಗಲೀ ಅಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಸಂಧು ಅವರನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ನಂತರ ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 ರಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ್ ಸಿಇಸಿ ಆಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರೆ, ಜೋಶಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಲೇ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ಸಿಇಸಿ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಬ್ಬರೂ ಆಯುಕ್ತರು ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಬಳಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ, ನಿರ್ವಾಚನ ಸದನದ ಒಳಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಉನ್ನತ ಆಡಳಿತ ವಲಯಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ ಎಂದು ಆಯೋಗ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ತಮ್ಮನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರ ಆಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಆ ಸಮರ್ಥನೆ ಅಳಿಸಿಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇಂಡಿಯಾ ಟಿವಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಜತ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರಂತಹ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರೂ ಕೂಡ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಆಯೋಗವನ್ನು ತಮ್ಮ “ಜಾಗೀರ್” ಎಂಬಂತೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸಮಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ಆಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಿಇಸಿ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಹಾಕಿದರೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಅನುಮಾನಗಳು ಮೂಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸುತ್ತಲೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುವಂತೆ ಬಿಡುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದಿರುವ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಜತೆಗಾರ ಆಯುಕ್ತರೇ ಅವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಸಿಇಸಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳು ದಿನೇದಿನೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ವಾದ ದಟ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ.