“..ಮಾಹಿತಿಗೆ exposure ಹೆಚ್ಚಿರುವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವದ ಅರಿವು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೇ? ದಲಿತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿಯ ಕುರಿತು ಇಂದಿನ ಯುವಜನರ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ..” ವಕೀಲರಾದ ಹರಿರಾಮ್ ಎ ಅವರ ಬರಹದಲ್ಲಿ
ಇಂದಿನ Gen Z ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿರುವ ತಲೆಮಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕೈಯಲ್ಲಿ smartphone ಇದೆ. Google ಇದೆ. YouTube, Instagram, X, Facebook ಮತ್ತು podcasts ಇವೆ. ದೇಶ-ವಿದೇಶದ ಘಟನೆಗಳು ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ: ಮಾಹಿತಿಗೆ exposure ಹೆಚ್ಚಿರುವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವದ ಅರಿವು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೇ? ದಲಿತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿಯ ಕುರಿತು ಇಂದಿನ ಯುವಜನರ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ college admissionನಲ್ಲಿ reserved seat ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Competitive examinationನಲ್ಲಿ cut-off ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. Government job notificationನಲ್ಲಿ SC/ST quota ಕಾಣುತ್ತದೆ. Social mediaಯಲ್ಲಿ “merit vs reservation” debate ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಶತಮಾನಗಳ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿರಾಕರಣೆ, ವೃತ್ತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಬಂಧ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕೊರತೆ ಅಷ್ಟೇ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿಯೇ perception gap ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಯುವಕನಿಗೆ reservationನ ಫಲಿತಾಂಶ ತಕ್ಷಣ ಕಾಣುತ್ತದೆ; reservation ಹುಟ್ಟಲು ಕಾರಣವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಒಂದು constitutional corrective measure ಆಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, “ನನ್ನ seat ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹೋಯಿತು” ಎಂಬ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಆದರೆ Gen Z ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿಯೇ?
ಹಾಗೆ ಹೇಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಯುವಕರ ಮೀಸಲಾತಿ ಮನೋಭಾವದ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ Lokniti-CSDS Youth Study 15–34 ವಯಸ್ಸಿನ 6,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯುವಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ SC/ST ಮತ್ತು OBC ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿರೋಧಕ್ಕಿಂತ ಬೆಂಬಲವೇ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.
ಇನ್ನೂ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಸಂಗತಿ ಏನೆಂದರೆ, ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲ ಸುಮಾರು 45% ಇದ್ದರೆ, ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ ಅನುಭವಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದವರಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಮಾರು 35% ಇತ್ತು. ಅದೇ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು discriminatory attitudes ಹೊಂದಿದ್ದ ಯುವಕರಲ್ಲಿ reservationಗೆ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲ ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 17% ಇದ್ದರೆ, discriminatory attitude ಇಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಮಾರು 42% ಇತ್ತು.
ಅಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಬಂಧ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ:
ಜಾತಿ ಅಸಮಾನತೆಯ ಅರಿವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ survey 2016ರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಇಂದಿನ Gen Zಯ ನಿಖರ snapshot ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ Gen Z ಕುರಿತು ಹೊಸ nationwide empirical survey ಅಗತ್ಯ.
Social media ಹೊಸ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ
Gen Zಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಶಾಲೆ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಲ್ಲ. Social media ಕೂಡ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ informal university. ಅಲ್ಲಿ 30-second reel ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಒಂದು meme ಮೀಸಲಾತಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಹುದು. ಒಂದು viral post “low marks = reserved candidate” ಎಂಬ stereotype ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಅದೇ social media ದಲಿತ ಯುವಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅನುಭವ, ಇತಿಹಾಸ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಚಿಂತನೆ, discrimination ಮತ್ತು atrocities ಕುರಿತು ನೇರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ವೇದಿಕೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ.
2026ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ social-media research ಕೂಡ caste discourse ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. Facebookನ caste-related news posts ಮೇಲಿನ 2.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು comments ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ reservation and legislation ಪ್ರಮುಖ caste-discussion themesಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ caste offlineನಿಂದ onlineಗೆ ಬಂದಿದೆ; ಮಾಯವಾಗಿಲ್ಲ.
Digital casteism ಕೂಡ ವಾಸ್ತವ
Online caste-hate ಕುರಿತು ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು Dalit, Bahujan ಮತ್ತು Adivasi ಬಳಕೆದಾರರು caste-based harassment ಮತ್ತು humiliation ಅನುಭವಿಸುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ reservation ಬಳಸುವವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು, ಅವರ achievement ಅನ್ನು meritಗಿಂತ quotaಗೆ ಜೋಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು caste slurs ಮೂಲಕ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದು online discourseನ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
2026ರ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನಗೊಂಡ Dalit social-media users, reservationಗೆ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ ridicule ಮತ್ತು abuse ಎದುರಿಸಿದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ technology ಆಧುನಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಮಾಜದ prejudice ಕೂಡ automatically modern ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. Smartphone ಹೊಸದಾಗಬಹುದು; ಅದರ screen ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ caste prejudice ಬಹಳ ಹಳೆಯದಾಗಿರಬಹುದು.
“ನಾನು caste ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುವುದರಿಂದ caste ಅಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ
Gen Zಯಲ್ಲಿ ಒಂದು positive development ಇದೆ.
ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಓದುವುದು, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುವುದು ಮತ್ತು digital interaction ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಯುವಕರು ತಮ್ಮನ್ನು caste-neutral ಎಂದು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಆದರೆ “ನಾನು caste ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿಲುವು ಮತ್ತು “ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ caste inequality ಇಲ್ಲ” ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಣಯ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.
NCRB 2024 ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸುಮಾರು 55,698 ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ 2,016 ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ caste ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ history ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ.
Merit ಕುರಿತು Gen Zಗೆ ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಇಂದಿನ ಯುವಜನತೆಗೆ “merit” ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಪದ. Merit ಮುಖ್ಯವೇ. ಆದರೆ merit ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ? ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಉತ್ತಮ private school, laptop, high-speed internet, English-speaking environment, coaching, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು financial security ಇದೆ.
ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ, ಸೀಮಿತ digital access ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡದ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ entrance examination ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಕೊಡುವುದು equality. ಆದರೆ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ starting lineನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಊಹಿಸುವುದು equality ಅಲ್ಲ. ಇದನ್ನು Gen Zಗೆ ವಿವರಿಸದೆ “reservation versus merit” ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರೆ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ತತ್ವವೇ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಉದ್ಯೋಗದ ಕೊರತೆ reservation ವಿರುದ್ಧದ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದೇ?
ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು seat ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ reservation ಸುಲಭವಾದ target ಆಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಯುವಕರು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ:
“Reserved seats ಏಕೆ ಇವೆ?” ಎಂಬುದರ ಜೊತೆಗೆ “ಒಟ್ಟು quality jobs ಏಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ?” ಎಂಬುದನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕು.
100 ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ 10,000 ಯುವಕರು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆ 10,000 ಯುವಕರ frustrationಗೆ reservation ಒಂದೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟ, recruitment delays ಮತ್ತು skill mismatchಗಳನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕು.
ದಲಿತ ಯುವಕರ ಯಶಸ್ಸನ್ನೇ reservation ವಿರುದ್ಧ ಬಳಸುವುದು ವಿಚಿತ್ರ
ಇಂದು Dalit doctors, engineers, professors, advocates, civil servants ಮತ್ತು entrepreneurs ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಕೆಲವರು ಇದನ್ನೇ ನೋಡಿ:
“ಇವರು ಮುಂದೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ reservation ಏಕೆ?”
ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕು. ಅವಕಾಶದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಾಗ ಪ್ರತಿಭೆ ಹೊರಬಂದಿದೆ ಎಂದಾದರೆ ಅದು affirmative actionನ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೇ, ಅಥವಾ ಅದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೇ? ಒಬ್ಬರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಇಡೀ ಸಮುದಾಯದ structural equality ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Gen Zಗೆ reservation propaganda ಬೇಡ; reservation literacy ಬೇಕು
ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಯುವಕರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡಬೇಕು. ಏಕೆ caste-based reservation?
Representation ಎಂದರೇನು? Article 16(4) ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ? Untouchability ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರೂ caste discrimination ಏಕೆ ಉಳಿದಿದೆ? SC/ST atrocities ಏಕೆ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ? Government jobsನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ representation ಹೇಗಿದೆ? SC ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ higher-education outcomes ಹೇಗಿವೆ? Reservation ಮತ್ತು poverty-alleviation ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ data ಮತ್ತು Constitution ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು.
Gen Z ಶತ್ರುವಲ್ಲ – ಅವರನ್ನು ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಕರೆತರಬೇಕು
ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಯುವಕನನ್ನೂ “ಜಾತಿವಾದಿ” ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ. ಅವನ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಹಿಂದೆ misinformation ಇರಬಹುದು. ಉದ್ಯೋಗದ insecurity ಇರಬಹುದು.
Competitive-exam frustration ಇರಬಹುದು.
Social-media narrative ಇರಬಹುದು. ಅಥವಾ ನಿಜವಾದ policy question ಕೂಡ ಇರಬಹುದು.
ಅಂತಹ ಯುವಕರೊಂದಿಗೆ confrontationಗಿಂತ conversation ಮುಖ್ಯ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ Dalit ಯುವಕರ ಅನುಭವವನ್ನೂ “victim narrative” ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಾರದು. ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು evidence ಎದುರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು
Gen Z ಬಹುಶಃ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ digitally connected generation. ಆದರೆ digital exposure ಎಂದರೆ social exposure ಅಲ್ಲ. Reels ನೋಡುವುದು history ಓದಿದಂತಲ್ಲ.Competitive-exam cut-off ನೋಡುವುದು representation ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಂತಲ್ಲ. Dalit IAS officerನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ Dalit ಕುಟುಂಬಗಳು ಸಮಾನರಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ reservation ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದೇ caste justice ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿವಿನ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ ಅಲ್ಲ. Gen Zಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತಷ್ಟು slogans ಅಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು data. ಹೆಚ್ಚು history. ಹೆಚ್ಚು constitutional literacy. ಹೆಚ್ಚು direct social interaction.
ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಕೋ, ವಿರೋಧಿಸಬೇಕೋ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಯುವಕರು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಬೇಕು:
“ನಾನು reservation ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆಯೇ, ಅಥವಾ reservation ಅಗತ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆಯೇ?” ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ Gen Z, ಮೀಸಲಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿ—ಕನಿಷ್ಠ ಅದರ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು prejudice ಮತ್ತು viral memesನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಸಂವಿಧಾನ, ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವದ ನೆಲೆಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಾಮಾಜಿಕ exposure.
