“..BSPಯ ಚುನಾವಣಾ ಕುಸಿತವು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಸೋಲೇ? ಅಥವಾ ಆಳವಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಪರಿಣಾಮವೇ?ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ..” BPS ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಹರಿರಾಮ್ ಎ ಅವರ ಬರಹದಲ್ಲಿ
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ (BSP) ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯಾಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಚಳವಳಿ, ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಬಹುಮತದ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು BSP ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವಾಸ್ತವ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ — BSP ಏಕೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲುತ್ತಿದೆ? — ಎಂಬುದಲ್ಲ.
ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೋಲು-ಗೆಲುವು ಸಹಜ. ಆದರೆ ನಿರಂತರ ಚುನಾವಣಾ ಹಿನ್ನಡೆಯ ಹಿಂದೆ, ಹಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯೇ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಅಂದರೆ, BSPಯ ಚುನಾವಣಾ ಕುಸಿತವು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಸೋಲೇ? ಅಥವಾ ಆಳವಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಪರಿಣಾಮವೇ?ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದವರೆಗೆ
ಕಾನ್ಶಿರಾಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1984ರಲ್ಲಿ BSP ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಶೋಷಿತ, ಹಿಂದುಳಿದ ಮತ್ತು ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರಿಸದೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸುವುದು ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.
ಆದ್ದರಿಂದ BSPಯ ಗುರಿ ಕೆಲವು ವಿಧಾನಸಭೆ ಅಥವಾ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಖ್ಯಾಬಲವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ, ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಅದರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ BSP ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.
2007ರ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ BSP 403 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 206 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಸ್ವಂತ ಬಹುಮತ ಪಡೆಯಿತು. ದಲಿತ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಪಕ್ಷವೊಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಹಿಡಿಯಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ಗೆಲುವು ತೋರಿಸಿತು.
ಆದರೆ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಪಯಣ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು.
2012ರಲ್ಲಿ BSP 80 ವಿಧಾನಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು
2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19.77% ಮಾನ್ಯ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.2019ರಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ BSP ಮತ್ತೆ 10 ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.
ಆದರೆ ಆ ಪುನರಾಗಮನ ಶಾಶ್ವತ ರಾಜಕೀಯ ಪುನಶ್ಚೇತನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.2022ರ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ BSP ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿಧಾನಸಭಾ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು.
2024ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತಪ್ರಮಾಣವೂ ಸುಮಾರು **2.04%**ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಚುನಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದು ವಿವರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ.
ಚುನಾವಣಾ ಕುಸಿತ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರಬಹುದು; ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿರಬಹುದು
ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಸಂಘಟನೆಯೊಳಗಿನ ಕುಸಿತ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕತ್ವ ಇರುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅದು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ನಡುವೆ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಜೀವಂತ ಸಂಘಟನೆ ಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಿತಿಗಳು ಬೇಕು. ಬೂತ್ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಬೇಕು. ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಹಂತದ ನಾಯಕತ್ವ ಬೇಕು. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ತರಬೇತಿ ಬೇಕು. ಯುವಕರ ನಿರಂತರ ಸೇರ್ಪಡೆ ಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಉನ್ನತ ನಾಯಕತ್ವದವರೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕು.
ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ದುರ್ಬಲವಾದಾಗ ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತಬಲವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ BSP ಕುರಿತು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ:
ಬಹುಜನರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮತಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಮತಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಘಟನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಈಗ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿದೆಯೇ?ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಿಂತ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ನಾಯಕತ್ವದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಒಬ್ಬ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಳವಳಿಯೂ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲೇಬೇಕು:ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ಸಂಘಟನೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದೇ?ಕಾನ್ಶಿರಾಂ ಅವರು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆ, ಸಂಘಟನಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಬಹುಜನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ನಂತರ ಮಾಯಾವತಿ BSPಯ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಅದರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಚುನಾವಣಾ ಸಾಧನೆಯವರೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯಬೇಕಾದ ಯಾವುದೇ ಸಂಘಟನೆ ಕೇಂದ್ರ ನಾಯಕತ್ವದ ಕೆಳಗೆ ಅನೇಕ ಹಂತಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಜಿಲ್ಲಾ ನಾಯಕರು ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ನಾಯಕರಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಇರಬೇಕು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಯುವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವದತ್ತ ಸಾಗುವ ದಾರಿ ಕಾಣಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟಕರಿಗೆ ಚುನಾವಣೆ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ನಿರಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಾತ್ರ ಇರಬೇಕು. ಹೊಸ ಚಿಂತಕರು, ವೃತ್ತಿಪರರು, ಮಹಿಳೆಯರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ತಳಮಟ್ಟದ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಸಂಘಟನೆಯೊಳಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು.
ಇದು ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವಲಂಬನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನ ನಂತರ ಯಾರು ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ.
ಸಾವಿರಾರು ಹೊಸ ನಾಯಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು BSP ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೆಯೇ? ಎಂಬುದೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ. ನಿರಂತರ ಜನಚಳವಳಿಯ ರಾಜಕಾರಣ ಎಲ್ಲಿ?
ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ:ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಜನಸಂಘಟನೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡಬಹುದು, ನೂರಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸಬಹುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಿಸಬಹುದು.
ಅದರಿಂದ ಆ ಪಕ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಜೀವಂತ ಜನಸಂಘಟನೆ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಅದರಿಂದಲೇ ಸಾಬೀತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಬಲವಾದ ಜನಸಂಘಟನೆ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಜನರ ನಡುವೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಭೂಮಿ, ದಲಿತರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಮೀಸಲಾತಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
BSPಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಗೌರವ, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಆದರೆ ಇಂದು ರಾಜಕೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬದಲಾಗಿದೆ.
ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳೂ ಇದೇ ಮತದಾರರನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುರುತು, ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ, ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕಾರಣ ಮತ್ತು ಗುರಿನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಸೆಳೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ನಡುವಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಬಂಧ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ದಲಿತ ಮತದಾರ
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ರಾಜಕೀಯ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷ ಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು ಎಂದರೆ ದಲಿತ ಮತದಾರರನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತಹಾಕುವ ಏಕರೂಪದ ಮತಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು. ದಲಿತ ಸಮಾಜ ಏಕರೂಪವಲ್ಲ. ಅದರೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳು, ವರ್ಗಗಳು, ಪ್ರದೇಶಗಳು, ತಲೆಮಾರುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಅನುಭವಗಳಿವೆ.
ಇಂದಿನ ಯುವ ದಲಿತ ಮತದಾರನಿಗೆ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ನೇಮಕಾತಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅವಕಾಶಗಳು, ಮನೆ, ಭೂಮಿ, ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ತಲೆಮಾರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೂ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು BSP ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹತ್ವದ ಸವಾಲು.
ದಲಿತ-ಬಹುಜನರ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ BSPಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೊಡುಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಚುನಾವಣಾ ಬೆಂಬಲ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸಮುದಾಯದ ಮತಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
2024ರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂದೇಶ
BSP ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ 2024ರ ಫಲಿತಾಂಶ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.2019ರಲ್ಲಿ 10 ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದ BSP, ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 2024ರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತಪ್ರಮಾಣವೂ ಸುಮಾರು 2% ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು.
ಇದರಿಂದ BSP ಮತ್ತೆ ಎಂದಿಗೂ ಮೇಲೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹಿನ್ನಡೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡ ಪಕ್ಷಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.
ಆದರೆ BSP ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲಿನ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕೇವಲ ಭೂತಕಾಲದ ಸಾಧನೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
‘ಬಹುಜನ’ ಸಂಖ್ಯಾಬಲದಿಂದ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೈತ್ರಿಯವರೆಗೆ
ಕಾನ್ಶಿರಾಂ ಅವರ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಒಳನೋಟವೆಂದರೆ — ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ದೂರವಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಖ್ಯಾಬಲ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂಕಗಣಿತ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೈತ್ರಿ ಬೇಕು. ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಬೇಕು. ತಳಮಟ್ಟದ ಸಂಘಟನೆ ಬೇಕು.
ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂವಹನ ಬೇಕು. ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವ ರಾಜಕೀಯ ಕಥನ ಬೇಕು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಈ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಇದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು.
ಆ ನಂಬಿಕೆ ದುರ್ಬಲವಾದಾಗ ಮತದಾರರು ಗೆಲ್ಲುವ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ತಮಗೆ ಕಾಣುವ ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳತ್ತ ತಿರುಗಬಹುದು. ಆಗ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಚಕ್ರವೊಂದು ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು:
ಸಂಘಟನಾ ದುರ್ಬಲತೆ → ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ → ಮತದಾರರ ವಲಸೆ → ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಾನಗಳು → ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಘಟನಾ ದುರ್ಬಲತೆ → ಇನ್ನಷ್ಟು ಮತದಾರರ ವಲಸೆ.
ಈ ಚಕ್ರವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಚುನಾವಣೆಗೂ ಮುನ್ನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಂಘಟನೆಯ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಅಗತ್ಯ.
BSPಯ ಚುನಾವಣಾ ಪಯಣ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದೆಯೇ?
BSPಯ ಚುನಾವಣಾ ಪಯಣ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಈಗಲೇ ಖಚಿತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಒಂದು ಮಟ್ಟಿನ ಮತಬೆಂಬಲವೂ ಉಳಿದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತೆ ಮೇಲೇಳಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ. ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ತಪ್ಪನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು.
ಭವ್ಯವಾದ ಭೂತಕಾಲವು ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಖಾತರಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
2009ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ BSP 20 ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು.2014ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19.77% ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ.2019ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ 10 ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.2024ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು.
ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಏರಿಳಿತವನ್ನಷ್ಟೇ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಪಕ್ಷದ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸವಾಲನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಕೇಳಬೇಕಾದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಶ್ನೆ:
“BSP ಮುಗಿದಿದೆಯೇ?” ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ: “ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ BSPಯನ್ನು ಪ್ರಬಲ ಚುನಾವಣಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದ ಸಂಘಟನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅದು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಬಹುದೇ?”
ಬಹುಜನ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ
ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಆ ಪಕ್ಷ ಹುಟ್ಟಲು ಕಾರಣವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಅಂತ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ ಕೊನೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಡೆತನ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಘನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ BSPಯ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ ಬಹುಜನ ರಾಜಕಾರಣದ ಭವಿಷ್ಯ ಎರಡರ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಅವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರೂ ತನ್ನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಾಸ್ತವಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾನ್ಶಿರಾಂ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಧನೆ ಕೇವಲ ಮತ್ತೊಂದು ಚುನಾವಣಾ ಯಂತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ದೂರವಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಹಕ್ಕುದಾರರಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ತೋರಿಸಿದರು.
ಇಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ BSP ಆ ರಾಜಕೀಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದು. ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ BSP ಮೂಲಕ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಮಾಯವಾಗಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಅವು ಹೊಸ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು, ಹೊಸ ನಾಯಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬಹುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ BSPಯ ಇಂದಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಅದು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸದರು ಅಥವಾ ಶಾಸಕರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಸಂಘರ್ಷ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಪ್ರಸ್ತುತತೆಯ ನಡುವಿನದು. ಒಂದು ಚುನಾವಣೆಯ ಸೋಲನ್ನು ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಕುಸಿದ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ.
ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ನಿಂತಾಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ನಿಂತಾಗ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಇಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಿಂತ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾದಾಗ — ಚುನಾವಣಾ ಕುಸಿತವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿರದೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಕುಸಿತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ BSPಯ ಚುನಾವಣಾ ಪಯಣ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಈಗಲೇ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಯಣ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇನ್ನೂ ಗಂಭೀರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ:BSP ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯೇ ತನ್ನ ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಮೊದಲು, ತನ್ನ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬಹುದೇ?
