೧೩ ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಕೋಮಾ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ ಅವರು ಮಂಗಳವಾರ ದೆಹಲಿಯ ಏಮ್ಸ್ (AIIMS) ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಘನತೆಯುಕ್ತ ಸಾವು’ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ದಯಾಮರಣದ (Passive Euthanasia) ಕುರಿತಾದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ರೂಪಿತವಾಗಲು ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ ಅವರ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟವು ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಸಾವು ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆದ ನೋವಿನ ಕಥೆಗೆ ಅಂತಿಮ ತೆರೆ ಎಳೆದಿದೆ.
2013ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಮಿದುಳಿನ ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ (Permanent Vegetative State) ತಲುಪಿದ್ದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 13 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಕೇವಲ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಯಂತ್ರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನೇ ಮನೆಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಹರೀಶ್ ಅವರ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಜನ್ಮದಿನಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ಎಂದಾದರೂ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬ ಕ್ಷೀಣ ಭರವಸೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು.
ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಹರೀಶ್ ಅವರ ಚೇತರಿಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರು ಕೇವಲ ಯಂತ್ರಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಬದುಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಾಗ, ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿತ್ತು. ಪರೋಕ್ಷ ದಯಾಮರಣ ಅಥವಾ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿ ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಈ ಅರ್ಜಿಯು ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಸಂವಿಧಾನದ 21ವಿಧಿಯಡಿ ಇರುವ ‘ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕು’ ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ಸಾಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತ್ತು.
ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ ಅವರ ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಲಿವಿಂಗ್ ವಿಲ್’ (Living Will) ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ದಯಾಮರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯ ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಗೌರವಯುತ ಸಾವು ನೀಡಲು ಈ ಮೂಲಕ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಣಾ ಅವರ ನಿಧನವು ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡಿದೆಯಾದರೂ, ಅವರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಕಾನೂನು ಪರಂಪರೆಯು ಸಾವಿನ ದವಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕರಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ.
