ಉಳಿದ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಸಮ್ಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (ಸಿಇಸಿ) ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ಇಸಿಐ) ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿರುವ ಹೊಸ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ವಾರ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಂಗಳವಾರ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ (ಸಿಜೆಐ) ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜೋಯ್ಮಾಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ ಮತ್ತು ವಿ. ಮೋಹನಾ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠದ ಮುಂದೆ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತುರ್ತು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಕೋರಲಾಯಿತು.
ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ ವಿಕಾಸ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಪೀಠದ ಮುಂದೆ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿ, ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಒಂದು ವೇಳೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದರೆ ಬಹುಮತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಯೋಗದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸರಣಿ ತೀರ್ಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ ಎಂದು ಸಿಂಗ್ ಪೀಠದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಈ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ವಾರ ನಡೆಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದು, ಪ್ರಕರಣದ ಅರ್ಹತೆ ಅಥವಾ ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿಲ್ಲ.
ಈ ಕಾನೂನು ವಿವಾದವು ‘ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ (ನೇಮಕಾತಿ, ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2023’ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಈ ನಿಯಮ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಯೋಗದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಿಇಸಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭೇದಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ತತ್ವಕ್ಕೆ 1995ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠದ ‘ಟಿ.ಎನ್. ಶೇಷನ್ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ’ ತೀರ್ಪಿನ ಬೆಂಬಲವೂ ಇದೆ. ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 324ನೇ ವಿಧಿಯು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನೀಡದೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೆಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ಐವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೀಠವು ಅಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತ್ತು.
ಜೊತೆಗೆ, ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಿಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪಾತ್ರವಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಬಹು-ಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬಹುಮತದ ತೀರ್ಮಾನದ ಮೂಲಕವೇ ಬಗೆಹರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತು.
ದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ವಕೀಲ ಶೈಲೇಂದ್ರ ಮಣಿ ತ್ರಿಪಾಠಿ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಅರ್ಜಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.ಪೂರ್ಣ ಆಯೋಗದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ ತೀರ್ಮಾನಗಳು, ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.ನಿವೃತ್ತ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (ಎಸ್ಐಟಿ) ರಚನೆ, ಇಸಿಐನೆಟ್ (ECINet) ಮತ್ತು ಇಆರ್ಒನೆಟ್ (ERONet) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ (ಆಡಿಟ್) ಹಾಗೂ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯ ಲೋಪದ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಕೋರಲಾಗಿದೆ.
ಪೂರ್ವಜರ ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ (ಎಸ್ಐಆರ್) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತರಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಶಾಸನಬದ್ಧ ಫಾರ್ಮ್ 6 ಅನ್ನು ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕೆಂದೂ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಕೋರಿದ್ದಾರೆ. ಇವು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮಾಡಿರುವ ಆರೋಪಗಳಾಗಿದ್ದು, ನ್ಯಾಯಾಲಯವಿನ್ನೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಿಲ್ಲ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರು ನವೆಂಬರ್ 2025 ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರ ನಡುವೆ ಕನಿಷ್ಠ 14 ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಲಿಖಿತ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ‘ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್’ ನಡೆಸಿದ ತನಿಖಾ ವರದಿಯ ನಂತರ ಈ ಅರ್ಜಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.ಫಾರ್ಮ್ 6ರಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಮತದಾರರ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಡೇಟಾಬೇಸ್ಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ದೆಹಲಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಂತಹ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದೆ.ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (ಎಸ್ಐಆರ್) ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕುಮಾರ್, ಸಂಧು ಮತ್ತು ಜೋಶಿ ಅವರು ಒಮ್ಮತದಿಂದಲೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಆಯೋಗದ ಆಲೋಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಆಯೋಗ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.
ಈ ವಿವಾದದ ನಡುವೆಯೇ, ಸಭೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಯೋಗ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಿರಿಯ ಉಪ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಐಐಟಿ ಅಥವಾ ಐಐಐಟಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಜ್ಞರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಿತಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಇಸಿಐನೆಟ್ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಕಾನೂನು ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅದು ಬದ್ಧವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ.
ಸಿಇಸಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ 2023ರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಐವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತಾ ಮತ್ತು ಸತೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23 ರಂದು ಭಿನ್ನ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.ಸೂಕ್ತ ಪೀಠ ರಚನೆಗಾಗಿ ಆ ಕಡತಗಳನ್ನು ಸಿಜೆಐ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಅವರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಆ ಪ್ರಕರಣವು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ವಾರ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬರಲಿರುವ ಈ ಹೊಸ ಅರ್ಜಿಯು ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ: ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಆಯೋಗ ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ, ಅದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಮವೂ ಸರ್ವಾನುಮತದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಮಾನ್ಯವಾದ ಬಹುಮತದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬುದು ಈ ಅರ್ಜಿಯ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.