ದೋಷಪೂರಿತವಾದರೂ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ನೈಜ (ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ) ಮತದಾರರು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಈ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ. ಅದೂ ಕೂಡ, ಈಗಾಗಲೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು “ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು” ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು (Software) ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಆಘಾತಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ!
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Special Intensive Revision – SIR) ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ 7.66 ಕೋಟಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರರಿದ್ದರು. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮನೆ-ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, 58 ಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು (ಸುಮಾರು 7.6%) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅಳಿಸಿಹಾಕಲಾಯಿತು – ಇವರನ್ನು ಗೈರುಹಾಜರಾದವರು (Absent), ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು (Shifted), ಮೃತಪಟ್ಟವರು (Deceased) ಅಥವಾ ನಕಲಿ (Duplicate) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮನ್ನು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರು/ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯರನ್ನು 2002ರ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು (link) ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಇನ್ನೂ 32 ಲಕ್ಷ “ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲಾಗದ” (unmapped) ಮತದಾರರಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವಂತೆ ಸಮನ್ಸ್ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಇದರ ನಂತರ, ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಮತ್ತು “ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಿದ” 6.75 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರ ಶುದ್ಧ ಪಟ್ಟಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ (ECI) ಭರವಸೆ ನೀಡಿತ್ತು: ಅವರು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದ್ದಿಷ್ಟೇ, ಮತದಾನದ ದಿನದಂದು ತಮ್ಮ ಮತದಾರರ ಚೀಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತಗಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವುದು.
ಆಗ ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ (Demonetisation) ದೊಡ್ಡ ಸಿಡಿಲು ಬಡಿಯಿತು. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದ ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ, ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಾಗಿನ್ ಐಡಿಗಳಿದ್ದರೂ, ಇಆರ್ಒನೆಟ್ (ERONet) ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಬ್ಯಾಕ್ ಎಂಡ್ (ಹಿಂಬದಿ) ಮೂಲಕ ತಿರುಚಿದೆ ಎಂಬುದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಹೊಂದಿರುವ ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಬಳಸಿ, ಹಠಾತ್ತನೆ 1.3 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರನ್ನು (ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರ 17% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) “ತಾರ್ಕಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ” (Logical Discrepancy – LD) ಪತ್ತೆಯಾದ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಪ್ರಕರಣಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಲಿಖಿತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಈ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು? ಇದನ್ನು ಬಹು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, 2002ರ ಬೆಂಗಾಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಹಾರ್ಡ್ ಕಾಪಿಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಒಂದು ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ 2002ರ ಬೆಂಗಾಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ 2025ರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡಿತು. ಇಲ್ಲಿನ ಎಡವಟ್ಟು ಏನೆಂದರೆ, ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಅಕ್ಷರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು (character recognition) ಆಧರಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎಸ್ಐಆರ್ (SIR) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಭೌತಿಕ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಡೇಟಾ ಎಂಟ್ರಿ ಆಪರೇಟರ್ಗಳು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಡೇಟಾಬೇಸ್ಗೆ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವಾಗ ಆದ ಮಾನವ ದೋಷಗಳು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿದವು.
ತಾರ್ಕಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ (LD) ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು 5 ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಅವಾಸ್ತವಿಕ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಒಬ್ಬ ಮತದಾರ 6 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದರೆ; ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲಾದ ಪೋಷಕರು ಮತದಾರನಿಗಿಂತ 50 ವರ್ಷ ದೊಡ್ಡವರಾಗಿದ್ದರೆ; ಅಥವಾ 2002 ಮತ್ತು 2025 ರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ನಡುವೆ ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲಾದ ಪೋಷಕರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ಯಾಮ್ ರಾಯ್ ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಇವರು 60 ವರ್ಷದ ಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರಾಗಿದ್ದು, 2002 ಮತ್ತು 2025 ರ ಎರಡೂ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡೂ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಂಗಾಳಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ “ಅಶಿಮ್ ರಾಯ್” ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು 2002 ರಲ್ಲಿ “Asim Ray” ಎಂದು ಮತ್ತು 2025 ರಲ್ಲಿ “Osheem Roy” ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಪ ಶ್ಯಾಮ್ ರಾಯ್ ಅವರನ್ನು ಈಗ “ಹೆಸರಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇಲ್ಲ” (name mismatch) ಎಂಬ ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿ, ಕಡ್ಡಾಯ ಭೌತಿಕ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಿಲೀಪ್ ಎಂಬುವವರ ಕಥೆ ನೋಡಿ: ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜನಿಗೆ ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲಾದ ಏಳು ವಂಶಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಉಳಿದವರು ಅವರ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು, ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಕರು. ಅವರು ಕೇವಲ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಮ್ಯಾಪ್ ಆಗಲು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಅವರನ್ನು “ಒಬ್ಬ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ 6 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮ್ಯಾಪ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ” ಎಂಬ ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
ಅಥವಾ ಪ್ರಣಬ್ ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಅವರು ತಡವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗು, ಅಂದರೆ ಪೋಷಕರ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಹರಕೆಯ ನಂತರ ಹಳ್ಳಿಯ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು. ಅವರನ್ನು “ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲಾದ ಪೋಷಕರೊಂದಿಗೆ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು” ಎಂಬ ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಕೇವಲ ದೋಷಪೂರಿತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವದ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಮಾಡಿದ “6 ಮಕ್ಕಳ ಮಿತಿ”ಯಂತಹ ಮನಸೋಇಚ್ಛೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇವರು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ತಪ್ಪು ತಿಳಿಯಬೇಡಿ: ನಾನು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆ. ಆದರೂ, ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ 50 ವರ್ಷ ದಾಟಿದ ನಂತರ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ ಒಂದು ಚುನಾವಣಾ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ದೋಷಪೂರಿತ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ನಿರ್ಧರಿಸಿರುವ ಕಾರಣ, ನಾನು ನನ್ನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗುವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ!
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಜನವರಿ 25, 1950 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಅಂದೇ 324 ನೇ ವಿಧಿ (Article 324) ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿತು. ಇಂದು, ಅದೇ ಆಯೋಗವು ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಮೂಲಕ ನೈಜ ಮತದಾರರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುವ ಒಂದು ವಿಕಾರವಾದ ಪ್ರಹಸನದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
– ಮೊಹುವಾ ಮೊಯಿತ್ರಾ
ಸಂಸದರು
ದಿ ವೀಕ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನ
