ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕೊಡುಗೆಯೇ ಸಿಂಹಪಾಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದು ಶೇಕಡಾ 90 ರಷ್ಟಿದೆ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ಈ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದಿದ್ದರೂ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾಲು ಮಾತ್ರ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್ಜಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು (Azim Premji University) ಶುಕ್ರವಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾಲು 2008-09 ರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 33.6 ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2024-25 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ ಅದು ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 8.5 ಕ್ಕೆ ಪಡಿಮಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಒಟ್ಟು ಸಾಮಾಜಿಕ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಗರಿಷ್ಠ ಪಾಲು 2009 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 25 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇಕಡಾ 10 ರಿಂದ 14 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ಒಟ್ಟು ಬಜೆಟ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಆದ್ಯತೆಯು 2010 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 22 ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2022 ರ ನಂತರ ಅದು ಶೇಕಡಾ 20 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ.
ಈ ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನ ಯೋಜನೆ, ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಕಾಯ್ದೆ (MGNREGA), ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗರೀಬ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಅನ್ನ ಯೋಜನೆ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಪೋಷಣ್ ಶಕ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗೂ ವೆಚ್ಚದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆಗಳ ಪುನರ್ರಚನೆ ಮತ್ತು ಜಿಎಸ್ಟಿ (GST) ಅನುಷ್ಠಾನದ ನಂತರದ ಆದಾಯ ಹಂಚಿಕೆ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರವು ನೀಡುವ ಅನುದಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆ ಕ್ರಮೇಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ಹೆಗಲಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳಿದೆ.
ಹಲವು ಜನಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ವೆಚ್ಚ ಹಂಚಿಕೆ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಥವಾ ಶೇಕಡಾ 75:25 ರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯಗಳ ವೆಚ್ಚ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾದರಿಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಈಗ ಶೇಕಡಾ 60:40 ರ ಅನುಪಾತದ ಹೊಸ ನಿಯಮ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.
ಈ ಹಿಂದೆ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ (ನರೇಗಾ) ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕೂಲಿ ವೆಚ್ಚದ ಶೇಕಡಾ 100 ರಷ್ಟನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವೇ ಭರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಈಗ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿರುವ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳ (ವಿಬಿ-ಜೀರಾಮ್-ಜೀನು ಮಾದರಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೇ ಶೇಕಡಾ 40 ರಷ್ಟು ವೇತನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿದೆ ಎಂದು ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
