ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್ ತಮ್ಮ ಕಾಲಾತೀತ ಕಾದಂಬರಿ ‘1984’ರಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಸಮಾಜವೊಂದರ ಕುರಿತು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದರು. ಪೌರರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಸಿರನ್ನು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನವಲನವನ್ನು, ಕೊನೆಗೆ ಅವರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ “ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್ ಈಸ್ ವಾಚಿಂಗ್ ಯು” ಎಂಬ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅವರು ಅದರಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಅಂದು ಅದೊಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯಂತೆ ಕಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿಯ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆ ದೃಶ್ಯಗಳು ಅಕ್ಷರಶಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರರು ತಮ್ಮ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಬದಲು ಸರ್ಕಾರವು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (ಎಐ) ಆಧಾರಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳನ್ನು ತೀವ್ರ ಆಘಾತಕ್ಕೀಡುಮಾಡಿದೆ.
ನೀಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ವಿವಾದ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಬಾಧ್ಯಸ್ಥರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ನಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗಿಳಿದಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಫಲವಾಗಿ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನರ ಮೇಲೆ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಆರ್ಟಿಫಿಷಿಯಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫೇಷಿಯಲ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ (ಎಫ್ಆರ್ಎಸ್) ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮುಖವನ್ನು ಅವರ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಂಧನ ಶಿಬಿರವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಕಣ್ಗಾವಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಪೊಲೀಸರು ‘ಈಶಾನ’ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯಾನ್ಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಖಾಸಗಿ ಭದ್ರತಾ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡಿರುವ ಈ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ 360-ಡಿಗ್ರಿ ತಿರುಗುವ ಎಂಟು ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 13 ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಎಐ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾನ್ ಒಳಗಿರುವ ಕಮಾಂಡ್ ಅಂಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಮೂಲಕ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ದತ್ತಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ (ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್/ಮತದಾರರ ಡೇಟಾಬೇಸ್) ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಐ ಆಧಾರಿತ ಕನ್ನಡಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಓಡಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ವೀಡಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಗಳನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಫೀಡ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿರುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ ಕಣ್ಗಾವಲು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೇ ಸರ್ಕಾರದ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.
ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ತೀವ್ರತರವಾದ ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ. 2017ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ಜಸ್ಟಿಸ್ ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ವಿರುದ್ಧ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಒಂಬತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೀಠವು ಆರ್ಟಿಕಲ್ 21ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕು’ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಪೌರರ ಗೌಪ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಸದೀಯ ಕಾಯ್ದೆ ಇರಬೇಕು, ಸ್ಪಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶವಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿಧಿಸುವ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫೇಷಿಯಲ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (ಎಫ್ಆರ್ಟಿ) ಬಳಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯ್ದೆಯಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಲ್ಲದೆ ಪೌರರ ಮುಖಗಳನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡುವುದು ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ತೀರ್ಪಿನ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಎಐ ಫೇಷಿಯಲ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೋಷರಹಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದರೆ ಅದೂ ಇಲ್ಲ. ಜಾಗತಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಎಫ್ಆರ್ಎಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನಿಖರತೆ ಶೇಕಡಾ 70 ರಿಂದ 80 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿರುವವರನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಶೇಕಡಾ 50 ರಿಂದ 70 ರಷ್ಟು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದಾಗಿ ನಿರಪರಾಧಿಯೊಬ್ಬರ ಮುಖವು ಅಪರಾಧಿಗಳ ಡೇಟಾಬೇಸ್ಗೆ ತಾಳೆಯಾದರೆ, ಅವರು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕೋರ್ಟ್ಗಳಿಗೆ ಅಲೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ – ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಹಾರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯೊಬ್ಬಳ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಟ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಎಫ್ಐಆರ್ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿರುವುದು ಇಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಎಡವಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಆಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ದೇಶಗಳು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿವೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (ಇಯು) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರಿಯಲ್-ಟೈಮ್ ಫೇಷಿಯಲ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ. ತೀವ್ರತರವಾದ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಬೆದರಿಕೆಯಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೀಮಿತ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದ 23 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ಕುರಿತು ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಫ್ರೀಡಂ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ಐಎಫ್ಎಫ್) ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಟೆಂಡರ್ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೋರಿದಾಗ “ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ” ಎಂಬ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ನಿರಾಕರಿಸಿರುವುದು ವಿಷಾದಕರ.
ಈ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯವೆಂದರೆ ‘ಚಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಎಫೆಕ್ಟ್’. ತಮ್ಮ ಮುಖಗಳು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಆಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಬಳಿ ದಾಖಲಾದರೆ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳು ರದ್ದಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಪೊಲೀಸ್ ವೆರಿಫಿಕೇಶನ್ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಯಪಟ್ಟು ಪೌರರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಧ್ವನಿಗಳು ಹಡಗಟ್ಟಿದಾಗ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಳವು, ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಪಹರಣ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ತೋರಿಸದ ಪೊಲೀಸ್ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಳವಳಕಾರಿ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಪೌರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದರೆ ಎಐ ಕಣ್ಗಾವಲಿನ ಮೇಲೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಪಾರದರ್ಶಕ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ತಂದು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
– ರಹಮಾನುದ್ದೀನ್
