ಮೈಸೂರು ಅಂಬಾರಿ ವಿವಾದ: ರಾಜಮಾತೆಯ ಅಧಿಕಾರವೋ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವೋ?

ಯತೀಂದ್ರ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಮಾತೆ ಪ್ರಮೋದಾದೇವಿ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ನೀಡಿದ ತಿರುಗೇಟು ಈಗ ಅಂಬಾರಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ, ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು, ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧಿಕಾರದ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಏನಿದು ವಿವಾದ? ಮೂಲ ಏನು? ಒಂದು ಆಲ್‌ರೌಂಡ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ…

ಬೆಂಗಳೂರು: ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉತ್ಸವವಲ್ಲ. ಅದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮೃತಿ, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನ ಸಂಗಮ. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿಯ ದಸರಾ ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿವೆ: ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಮನೆತನದ ಪರಂಪರೆಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುವುದು ಬೇರೆ; ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇರೆ.

ಈ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರೂ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವರೂ ಆಗಿರುವ ಯತೀಂದ್ರ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಇದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯೆ, ಸಂಸದ ಯದುವೀರ್ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ತಾಯಿ ಪ್ರಮೋದಾದೇವಿ ಒಡೆಯರ್ ಇದ್ದಾರೆ.

ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಸಂಘರ್ಷ ಈಗ ಅಂಬಾರಿ, ಅರಮನೆ, ದಸರಾ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ವಿವಾದದ ಆರಂಭ: ರಾಜಮಾತೆಯ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಯತೀಂದ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25ರಂದು ಪ್ರಮೋದಾದೇವಿ ಒಡೆಯರ್ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಅಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ನಡೆಯುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಡಚಣೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷೇಪವಾಗಿತ್ತು.

ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರಗಳು:

• ಆಯುಧಪೂಜೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಅರಮನೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು.
• ಅರಮನೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಇರಬಾರದು.
• ಜಟ್ಟಿ ಕಾಳಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಾರದು.
• ದಸರಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು.

ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದ ಯತೀಂದ್ರ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ, ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮಂಡಳಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ರಾಜಮನೆತನದವರಿಗೆ ಗೌರವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಉಚಿತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದೂ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು. ದಸರಾವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವೇ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, 1972ರಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ದಸರಾ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವರು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಹೇಳಿಕೆ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ರಾಜಮಾತೆ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿ: ‘ಅದು ಸರ್ಕಾರದ ಔದಾರ್ಯವಲ್ಲ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ’

ಯತೀಂದ್ರ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಮೋದಾದೇವಿ ಒಡೆಯರ್ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ದಯೆಯಿಂದಲ್ಲ. ಅದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.

ಅವರ ಪ್ರಕಾರ:

• 1950ರ ಜನವರಿ 23ರಂದು ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
• 1951ರ ಜನವರಿ 8ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ.ಪಿ. ಮೆನನ್ ಆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದರು.
• ಅರಮನೆಯ ಆಸ್ತಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಪರವಾಗಿ ಆದೇಶ ನೀಡಿತ್ತು.
• ಆ ಆದೇಶವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು ಸರ್ಕಾರ 1998ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ (ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆ) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ.

ಅವರು ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು: ಅಂಬಾರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಸಿಂಹಾಸನ ರಾಜಮನೆತನದ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಗಳು. ಸರ್ಕಾರ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸುವ ಹಣ ಬಾಡಿಗೆಯಲ್ಲ, ರಾಯಧನ (Royalty). ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೂ ವಿವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಅಂಬಾರಿ: ಬಾಡಿಗೆಯೋ, ರಾಯಧನವೋ?

ಈ ವಿವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಭಾಗ ಅಂಬಾರಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗುವ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಅದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತ. ದಶಕಗಳಿಂದ ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಅದರ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈಗ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ನಿಲುವುಗಳು ಎದುರಾಗಿವೆ.

ಯತೀಂದ್ರ ಅವರ ನಿಲುವು:

ಸರ್ಕಾರ ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಆನೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯುವ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಬಾಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ.

ಪ್ರಮೋದಾದೇವಿ ಅವರ ನಿಲುವು:

• ಅಂಬಾರಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ.
• ಸರ್ಕಾರ ಅದನ್ನು ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಟಿಕೆಟ್ ಮಾರಾಟದಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೂ ಬಳಸುತ್ತದೆ.
• ಹೀಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಹಣ ಬಾಡಿಗೆಯಲ್ಲ, ರಾಯಧನ.
• ಅಂಬಾರಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸುವ ಆನೆಯ ಆಯ್ಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು ಕನಿಷ್ಠ ಸೌಜನ್ಯ.

ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಂದ ಅಂಬಾರಿ ಹೊರುವ ಆನೆಯ ಆಯ್ಕೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಂಬಾರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ. ಆಗ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಅಗತ್ಯವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ. ಅಂಬಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಬಳಕೆಯ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಇದೆಯೇ?

ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 1947ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಹಾರಾಜ ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಸ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 1950ರ ಜನವರಿ 23ರ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಗಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರಂತೆ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಸ್ತಿಗಳ ಕುರಿತು ರಾಜಮನೆತನ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಪಟ್ಟಿಯೂ ಕಾನೂನು ವಿವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 4ರ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮೋದಾದೇವಿ ಇದೇ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಈ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 1976ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಮುಖ್ಯ. ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅರಮನೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಸ್ತಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಹಿಸುವ ಸಂಬಂಧ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. 1976ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 26ರಂದು ಸರ್ಕಾರ ಅರಮನೆಯ ವಾಸದ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತು ಎಂಬ ವಿವರ 1997ರ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ ಶ್ರೀಕಂಠದತ್ತ ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋದರು.

1997ರ ನವೆಂಬರ್ 6ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1998ರ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಮುನ್ನ ಈ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅರಮನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದ ಇಂದಿನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.

1998ರ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ (ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆ) ಕಾಯ್ದೆಯು ಅರಮನೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಾಗ ಮತ್ತು ರಾಜಸಂಪತ್ತು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜಸಿಂಹಾಸನ, ರಾಜಕಿರೀಟ, ಅಂಬಾರಿ, ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಅಂಬಾರಿಯ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅಂತಿಮ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧಿತ ಆಸ್ತಿ ದಾಖಲೆಗಳು, ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನ್ವಯ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಿದೆ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಎಂತಹ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ?

ಇದು ಈ ವಿವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಯಾಮ. ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಯಾರೂ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಆಡಳಿತ, ನೀರಾವರಿ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೊಡುಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸದ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಎರಡೂ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಗತಿಗಳು.

1947ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ನಂತರ ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. 1971ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾದ ಸಂವಿಧಾನದ 26ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಟ್ಟವಾಯಿತು.

ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ:

• ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಮನೆತನದ ಮಾನ್ಯತೆ ರದ್ದಾಯಿತು.
• ರಾಜಧನ (Privy Purse) ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು.
• ಹಿಂದಿನ ರಾಜರ ವಿಶೇಷ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸವಲತ್ತುಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಲಾಯಿತು.

ಸಂವಿಧಾನದ 363A ವಿಧಿಯು ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.

ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಹಿಂದಿನ ಆಶಯವೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾದರೆ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು? ಒಬ್ಬ ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು ಎಂದಲ್ಲ. ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬಾರದು ಎಂದೂ ಅಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು ಅವರಿಗಿದೆ.

ಆದರೆ ರಾಜಮನೆತನದ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂಬಾರಿ ಯಾರದ್ದು ಎಂಬುದು ಆಸ್ತಿ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಅದನ್ನು ಯಾವ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಬೇಕು, ಅಥವಾ ಆನೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರ ಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾ? ಎಂಬುದು ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ದಸರೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಈ ಮೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಿದೆ.

ರಾಜಮಾತೆಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಬಾರದು; ಆದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೂ ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿ ಕೇಳಬಾರದು!

ಪ್ರಮೋದಾದೇವಿ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಆಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಿವೆ. ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಪೊಲೀಸರು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಜಟ್ಟಿ ಕಾಳಗದಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ತಡೆಯಲಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. ಅಂಬಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಮಾಲೀಕರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಒಪ್ಪಂದ ಇರಬೇಕು.

ಅದೇ ರೀತಿ ಯತೀಂದ್ರ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶವಿದೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಇಂದು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ. ಅದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವ. ಅದರ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ತೆರಿಗೆ ಹಣವೂ ಸೇರಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ದಸರೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ರೂಪುರೇಷೆ, ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪ್ರವೇಶ, ಆನೆಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇದೆ.

ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಇದೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಅಧಿಕಾರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ. ಜನರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸರ್ಕಾರವೂ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟೇ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಬೇಕು.

ಅಂಬಾರಿ ರಾಜಮನೆತನದ್ದಾಗಿರಬಹುದು; ದಸರಾ ಕನ್ನಡಿಗರದ್ದು!

“ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ್ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಅದರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಅಳಿಸುವುದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಅಂಬಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಕಾನೂನು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ಅರಮನೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸಿಗಲಿ. ಸರ್ಕಾರದ ದಸರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಜನರ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿಭಾಯಿಸಲಿ,” ಎಂಬುದು ವಿಚಾರವಂತರ ಮಾತುಗಳು.