“..ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ‘ದಲಿತ ಕವಿ’ ಎಂದು ಕರೆದು ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಒಟ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾಡುವ ಅಪಚಾರ. ಅವರು ಈ ನಾಡಿನ ನೋವು, ನಲಿವು, ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯದ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದ್ದರು..” ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಜನ್ಮದಿನದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಲೇಖಕ ವಿಆರ್ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ಬರಹದಲ್ಲಿ
ಕನ್ನಡದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಬರಹವನ್ನು ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಂತೆ ಬದುಕಿದವರು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಂದಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಹೆಸರು ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇವತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 3, ಪೊ.ಬಿ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ಅವರು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಈ ನಾಡಿನ ದಲಿತ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕವಿಯಾದ ಡಾ. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಜನ್ಮದಿನ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ‘ದಲಿತ ಕವಿ’ ಎಂದು ಕರೆದು ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಒಟ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾಡುವ ಅಪಚಾರ. ಅವರು ಈ ನಾಡಿನ ನೋವು, ನಲಿವು, ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯದ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದ್ದರು. ೧954ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 3ರಂದು ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಗಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಂಚನಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಕೇವಲ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸಮುದಾಯದ ಆತ್ಮಗೌರವದ ಧ್ವನಿ.
ಪಿ. ಲಂಕೇಶರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನೇರ ನಡೆ-ನುಡಿ, ಸಮಾಜದ ಡೊಂಕುಗಳನ್ನು ಅಣಕಿಸುವ ಮೊನಚು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಕಳಕಳಿಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಬದುಕು-ಬರಹಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದೆಂದರೆ, ಅದು ಕನ್ನಡಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ನಮ್ಮದೇ ಸಮಾಜದ ಅಸಹ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತಹ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದಂತೆ. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕಾವ್ಯ ‘ಇಕ್ರಲಾ ವದೀರ್ಲಾ’ ಎಂದು ಆರ್ಭಟಿಸಿತು, ಅದೇ ಕವಿಯ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ಊರು ಕೇರೆ’ ನಗಿಸುತ್ತಲೇ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಂಚಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ತರಿಸಿತು. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರೇ ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಪರ್ಯಾಯ ಪದದಂತಿದೆ.
ಮಾಗಡಿಯಮಣ್ಣಿನಿಂದಬೆಂಗಳೂರಿನಸ್ಲಂವರೆಗೆ:
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಬದುಕು ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದೇ ಸಂಘರ್ಷದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ ದೇವಯ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ವೆಂಕಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಅವಮಾನದ ರುಚಿ ನೋಡಿದ ಇವರು, ಮಂಚನಬೆಲೆಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶ್ರೀರಾಮಪುರದ ಸ್ಟೆಂಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ಶ್ರೀರಾಮಪುರ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕೇರಿಯಲ್ಲ, ಅದು ನೂರಾರು ದಲಿತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಬವಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ‘ಊರು ಕೇರಿ’ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವಂತೆ, ಅವರ ತಂದೆ ಒಬ್ಬ ಭೂಮಿ ಇಲ್ಲದ ಕೂಲಿಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅಪ್ಪ ಅಕ್ಷರಸ್ಥರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮಗ ಓದಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅನುಭವಿಸಿದ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರೋಶದ ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿದ್ದವು.
ಒಂದು ಕಡೆ ಬಡತನ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಕೇರಿಯ ಜನರ ಅಸಹಾಯಕತೆ, ಇಂತಹ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ದೊಡ್ಡ ಅಸ್ತ್ರವಾಯಿತು. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅವರು ಅದ್ಭುತ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ದೆಸೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪೆರಿಯಾರ್ ಮತ್ತು ಲೋಹಿಯಾ ಅವರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿದ್ದರು. ಈ ಮೂವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಹಂಬಲ, ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಲೋಹಿಯಾ ಅವರ ಸಮಾಜವಾದಿ ನಿಲುವುಗಳು ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಳವಿಸಿದವು.
‘ಬೂಸಾ‘ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಆಕ್ರೋಶದಉಗಮ
೧973ರ ‘ಬೂಸಾ ಚಳವಳಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು, ಅಂದಿನ ಸಚಿವ ಬಿ. ಬಸವಲಿಂಗಪ್ಪನವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೆಲವು ಮೌಡ್ಯಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ, ಅದು ಬೂಸಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆದಾಗ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದವಾಯಿತು. ಮೇಲ್ಮಾತಿಯ ಜನರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿಗಳು ಬಸವಲಿಂಗಪ್ಪನವರ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂಡ ಬಸವಲಿಂಗಪ್ಪನವರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಭೀಕರ ಹಲ್ಲೆಗಳು ನಡೆದವು. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೇ ಇಂತಹ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಹಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಹಲ್ಲೆಗಳು ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಒಳಗೆ ಸುಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಕವಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿದವು.
ಈ ಆಕ್ರೋಶದ ಫಲವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡದ್ದೇ ‘ಹೊಲೆ ಮಾದಿಗರ ಹಾಡು’ ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನ. ೧975ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಪುಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಂಪನವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಕವಿತೆಗಳು ನವಿಲು, ಚಂದ್ರ, ಪ್ರೇಮದ ಸುತ್ತ ಸುಳಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿ, ‘ಇಕ್ರಲಾ ವದೀರ್ಲಾ’ ಎಂದು ಗುಡುಗಿದರು. ಅವರ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನವಿಲುಗಳಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ‘ಹಸಿದ ಹೊಟ್ಟೆಗಳ, ಹರುಕು ಬಟ್ಟೆಗಳ ದಲಿತರು’ ಇದ್ದರು.
ಇಕ್ರಲಾವದೀರ್ಲಾ: ಕೇವಲಪದ್ಯವಲ್ಲ, ಅದೊಂದುಪ್ರತಿಭಟನೆ
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಇಕ್ರಲಾ ವದೀರ್ಲಾ ಪದ್ಯವು ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪದಪ್ರಯೋಗಗಳು ಎಷ್ಟು ತೀಕ್ಷವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ದಲಿತ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮಿಂಚಿನ ಸಂಚಲನವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಕೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದವರನ್ನು, ನಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಮಾನ ಹರಣ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಬಿಡಬೇಡಿ’ ಎನ್ನುವ ಆಕ್ರೋಶ ಅದರಲ್ಲಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಆಕ್ರೋಶ ಕೇವಲ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಪೆರಿಯಾರ್ಎಂಬವೈಚಾರಿಕದಾರಿದೀಪ
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಮೇಲೆ ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ‘ಊರು ಕೇರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾರ್ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 1973ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಸಾವಿಗಿಂತ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಪೆರಿಯಾರ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಟೌನ್ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆ 94 ವರ್ಷದ ವೃದ್ಧನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿತ್ತು. ಪೆರಿಯಾರ್ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣವನ್ನು”ದೇವರಿಲ್ಲ, ದೇವರಿಲ್ಲ, ದೇವರು ಎನ್ನುವವನು ಮೂರ್ಖ’ ಎಂದು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಅಂದು ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಮಾತುಗಳು, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಅಣಕಿಸುವ ರೀತಿ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಅಭಿಮಾನ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿದ್ದವು.
ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರ “ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಚಳವಳಿ’ (Self-Respect Movement) ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರಿಗೆ ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ರೂಪುರೇಷೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರು ಕೆಳವರ್ಗದವರನ್ನು ಶೋಷಿಸಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಒಂದು ಆಯುಧ ಎಂದು ಪೆರಿಯಾರ್ ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ‘ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳು’ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ವೈದಿಕ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಜನಪದರ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳೇ ದಲಿತರ ನೈಜ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವಗಳು ಎಂದು ಅವರು ಸಾರಿದರು.
ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರನ್ನು ಕೇವಲ ಆಸ್ತಿಕ-ನಾಸ್ತಿಕ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅದು ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರು ಹೋಟೆಲ್ ಫಲಕಗಳಿಂದ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮಾತ್ರ’ ಎನ್ನುವ ಪದಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೆಸೆಯಲು ಹೇಗೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರೋ, ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಮಾನಸಿಕ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೆಸೆಯಲು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿದರು.
ದಲಿತಸಂಘರ್ಷಸಮಿತಿ (DSS) ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದಜೀವನ
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಕೇವಲ ಕವಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಂಘಟಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು, ಬಿ. ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ಅವರು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಡಿಎಸ್ಎಸ್ ಅನ್ನು ದೇವನೂರ ಮಹದೇವ, ಕೆ.ಬಿ.ಸಿದ್ದಯ್ಯ ಮುಂತಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. 1970 ಮತ್ತು 80ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಡಿ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ದಲಿತರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆಯಾದಾಗ, ಭೂಮಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆದಾಗ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನ್ನಿ (ಜನಾರ್ದನ್) ಅವರು ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿ ದಲಿತರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು.
ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಅವರು ಸಂಘರ್ಷದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಡಂಬನೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅವರು ಹತ್ತಿರವಾದರು. ಅವರು ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿ ಪ್ರಕಾರವೇ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕವಿತೆಗಳು ಹೋರಾಟದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ‘ಆಂದೋಲನ ಗೀತೆ ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು.
ಸದನದಲ್ಲಿಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಎರಡು ಬಾರಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (MLC) ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮರೆತರು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಟೇಕಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಸದನವನ್ನು ಕೇವಲ ಭಾಷಣ ಮಾಡುವ ವೇದಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಬಳಸದೆ, ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ‘ಅಜಲು’ ಪದ್ಧತಿಯ ನಿಷೇಧ.
ಕೊರಗ ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಅಮಾನುಷವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಅಜಲು ಪದ್ಧತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಸದನದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರು. ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ತಲೆಕೂದಲು ಅಥವಾ ಉಗುರನ್ನು ದಲಿತರ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ತಿನ್ನಿಸುವಂತಹ ಭೀಕರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅವರು ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಅವರ ಸತತ ಹೋರಾಟದ ಫಲವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ‘ಸದನದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ’ ಪುಸ್ತಕದ ಭಾಗಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಂಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪಾಠದಂತಿವೆ. ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಗರ್ವವಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಕವಿಯ ಸಂವೇದನೆಯಿತ್ತು. ಡಿ.ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಮಾತುಗಳು ತೋರಿಕೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ವನಿಯಾಗಿರದೆ, ಕವಿಯ ಒಳಗಣ್ಣಿನ ನುಡಿಗಳಾಗಿದ್ದವು”.
ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಲಿತಸಂಸ್ಕೃತಿಯಮರುಶೋಧನೆ
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನೆಗಳೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪ್ರಬಂಧವಾದ ‘ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳು’ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಕೇವಲ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಾರಮ್ಮ, ದುರ್ಗಮ್ಮ, ಅಟ್ಟಿಲಕ್ಕಮ್ಮ, ಮುಳ್ಳುಕಟ್ಟಮ್ಮ ಮೊದಲಾದ ದೈವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.
ಈ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳು ದಲಿತರ ಮತ್ತು ಕೆಳಜಾತಿಗಳ ಶ್ರಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಸೇರುವ ಈ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳ ಹಬ್ಬಗಳು ನಿಜವಾದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕ ಎಂದು ಅವರು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ದಲಿತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಯಿತು. ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ದಲಿತರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದೇವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳು ಕೇವಲ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಸಮುದಾಯದ ಏಕತೆಯ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ನೋವಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು”.
ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಆಕ್ರೋಶದಅಪರೂಪದಸಂಗಮ: ಊರುಕೇರಿ
ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರೋಶವಿದ್ದರೆ, ಅವರ ‘ಊರು ಕೇರಿ’ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯವಿದೆ. ಲಂಕೇಶರು ಹೇಗೆ ತಮ್ಮ ‘ಹುಳಿ ಮಾವಿನ ಮರ’ದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಸಹಜ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ಬಡತನವನ್ನು, ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಿದರು. ಸ್ಲಂನಲ್ಲಿನ ಬದುಕು, ಅಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಜೀವನದ ತಮಾಷೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಓದುಗರಿಗೆ ಮುದ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ಕಡೆ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಕೂಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕವಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಸರಳವಾಗಿ ತನ್ನ ಬದುಕನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಸಂಗತಿ. ಅವರ ವಿರೋಧಿಗಳೂ ಸಹ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಪ್ರಕಾರ, ಹಾಸ್ಯ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಶೋಷಿತನ ಬದುಕಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಾಕವಚ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಿಗೆ ಉಳಿಯುವುದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ತಾನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಸ್ಯ. ಈ ಹಾಸ್ಯವು ಅವರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.
ಹೋರಾಟದನಡುವೆಹಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕಸಂಘರ್ಷ
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಬದುಕು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಆಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಬೀದಿ ಹೋರಾಟದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಬೂಸಾ ಚಳವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ದೈಹಿಕ ಹಲ್ಲೆಗಳು ಅವರ ಜೀವನದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದವು. ಬಸವಲಿಂಗಪ್ಪನವರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ. ಮೇಲ್ಮಾತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದಾಗ, ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಹಲ್ಲೆಗಳು ಅವರಿಗೆ “ಜಾತಿ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ರಕ್ತ ಹರಿಸುವ ಕ್ರೂರ ವಾಸ್ತವ’ ಎಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಅವರ ‘ಇಕ್ರಲಾ ವದೀರ್ಲಾ’ ಪದ್ಯದ ಹುಟ್ಟು ಈ ದೈಹಿಕ ನೋವು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅವಮಾನದ ಫಲವೇ ಆಗಿದೆ. ಆಕ್ರೋಶದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಅವರ ಪೆನ್ನಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಹಲ್ಲೆಗೊಳಗಾದ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದ ತಿರುಗಿಬೀಳುವ ಕೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆಕ್ರೋಶವು “ಸಂಸ್ಕಾರಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ರೂಪವಾಗಿತ್ತು.
ಕನ್ನಡಕ್ಕೆಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರಕೊಡುಗೆ
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 8೧ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣ ಕನ್ನಡದ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿತು. ಅವರಿಗೆ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಇಂದು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲ. 2020ರ ಜೂನ್ ೧೧ರಂದು ಅವರು ಕೋವಿಡ್ ನಂತರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಗಲಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ “ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು” ಸಾಗರ ಸೇರುವ ಹಂಬಲದಂತೆ, ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನವ ಪೀಳಿಗೆಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿನ ‘ಆ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳದಿಂಗಳಲ್ಲಿ” ಭಾವಗೀತೆಯ ಮೃದುತ್ವ ಮತ್ತು “ದಲಿತರು ಬರುವರು ದಾರಿ ಬಿಡಿ” ಘೋಷಣೆಯ ಕೆಚ್ಚು ಎರಡೂ ಕನ್ನಡದ ಆಸ್ತಿ.
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಜೀವನ ನಮಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಡುವುದು ಒಂದೇ – ಎಷ್ಟೇ ಅವಮಾನಗಳಾದರೂ, ಹಲ್ಲೆಗಳಾದರೂ ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬಿಡಬಾರದು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ನಾವು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಬೇಕು. ಮಾಗಡಿಯ ಮಂಚನಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕವೇ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡುವಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕನಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಹಾದಿಯೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಾವ್ಯ ಲಂಕೇಶರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ ಕೂಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ‘ಬಿರುಕು’ಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಬೆಳೆದು ಬಂದು, ಆ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಇವತ್ತು ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಆ ಮಹಾನ್ ಚೇತನಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕರ್ತವ್ಯ. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡದ ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಲಿ, ಅವರ ಆಕ್ರೋಶದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಸಮಾಜದ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಕಾವೇರಿಯಾಗಲಿ.
ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕೊಡುಗೆ ಕೇವಲ ದಲಿತರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ, ಅದು ಇಡೀ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿಗೆ ಲಭಿಸಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವರದಾನ. ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸಾರಿದ ಅವರ ಹಾಡುಗಳು ಕನ್ನಡದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮುರಿದು ಹೊಸ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವು. ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಗೆಲುವು ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲದ ಗೆಲುವು. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಸದಾ ನಮ್ಮ ನಗು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ನಡುವೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
