“..ಇಂಡಿಯಾ ಹೇಟ್ ಲ್ಯಾಬ್ (IHL) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ 2025ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1,318 ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣದ ಘಟನೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರಾಸರಿ ನಾಲ್ಕು ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದಿವೆ..” ಲೇಖನ: ವಿ.ಆರ್ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್
ಭಾರತವು ‘ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ’ (ಜಗತ್ತೇ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ) ಎಂದು ಸಾರಿದ ದೇಶ. ಆದರೆ 2025ನೇ ಇಸವಿಯು ಈ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದು ನೋಡುವಂತಹ ಆತಂಕಕಾರಿ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಾತನಾಡಬೇಕಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶವು ದ್ವೇಷದ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗಬೇಕಾದ ದುಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ‘ಇಂಡಿಯಾ ಹೇಟ್ ಲ್ಯಾಬ್’ (India Hate Lab) ವರದಿಯು ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸುವಂತಹ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದೆ.
ದಿನಕ್ಕೆ 4 ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣಗಳು: ಹೊಸ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿ?
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದ ದ್ವೇಷದ ಮಾತುಗಳು, ಈಗ ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿವೆಯೇ? ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ‘ಹೌದು’ ಎನ್ನುತ್ತಿವೆ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ ಆಧಾರಿತ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಂಡಿಯಾ ಹೇಟ್ ಲ್ಯಾಬ್ (IHL) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ 2025ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1,318 ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣದ ಘಟನೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರಾಸರಿ ನಾಲ್ಕು ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದಿವೆ.
ಇದು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಯಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಸ್ಫೋಟ. 2023ರಲ್ಲಿ 668 ಇದ್ದ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು, 2025ಕ್ಕೆ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ 97% ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿವೆ. ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ.
ಗುರಿ ಯಾರು?
ವರದಿಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಈ ದ್ವೇಷದ ಬಾಣಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ:
- ಒಟ್ಟು 1,289 ಭಾಷಣಗಳು (ಶೇಕಡಾ 98) ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.
- ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲಿನ ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 41 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.
ಹಿಟ್ಲರ್ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ‘ಅಮಾನವೀಕರಣ’ (Dehumanization)
ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕಿದರೆ, ಇಂದಿನ ಭಾರತದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೂ 1930ರ ದಶಕದ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಗೂ ಇರುವ ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಂದು ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಪ್ರಚಾರಕರು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯರಂತೆ ಕಾಣದೆ, ಅವರನ್ನು “ಇಲಿಗಳು”, “ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು” ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಬಿತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಜಿ ಪ್ರಚಾರ ತಂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಓದಿ.
ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ? IHL ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2025ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 141 ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು “ಗೆದ್ದಲುಗಳು” (Termites), “ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು”, “ಹಂದಿಗಳು”, “ಹುಚ್ಚು ನಾಯಿಗಳು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಮಿಗಳಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುವುದು ನರಮೇಧದ (Genocide) ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದು ಹಿಟ್ಲರ್ ರೇಡಿಯೋ ಬಳಸಿದ್ದ, ಇಂದು ಇವರು ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಮತ್ತು ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅಷ್ಟೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.
ರಾಜಕೀಯ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದ ‘ರಿವಾರ್ಡ್’
ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಭಯವಿದೆಯೇ? ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಿಜೆಪಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ಆಳುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಶೇಕಡಾ 88 ರಷ್ಟು ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣಗಳು ನಡೆದಿವೆ ಎಂದು ವರದಿ ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡಿದೆ.
ಇದಕ್ಕೊಂದು ಜ್ವಲಂತ ಉದಾಹರಣೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಿತೇಶ್ ರಾಣೆ (Nitesh Rane). ಇವರು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು “ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಿಂಪ್ಗಳು” ಎಂದು ಕರೆದರು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಬಳಿ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಕೇಳಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಇವರ ವಿರುದ್ಧ ಸುಮಾರು 20 ಎಫ್ಐಆರ್ (FIR) ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಇವರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಬದಲು, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದ್ವೇಷ ಮಾತಾಡಿದರೆ ಜೈಲಲ್ಲ, ಅಧಿಕಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ರವಾನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೇ?
ರಾಯ್ಪುರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ: ಹಬ್ಬಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ
ದ್ವೇಷವು ಕೇವಲ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಅದು ಭೌತಿಕ ದಾಳಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. 2025ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 24ರಂದು ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದ ರಾಯ್ಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು, 40-50 ಜನರ ಗುಂಪು ರಾಡ್ ಮತ್ತು ಲಾಠಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೋ ಮಾಲ್’ಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಟ್ರೇ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತಡೆದು, “ನೀನು ಹಿಂದೂನಾಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನಾ?” ಎಂದು ಐಡಿ ಕಾರ್ಡ್ ಕೇಳಿ ಬೆದರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಆಘಾತಕಾರಿ ಪುಟನೆಯ ವರದಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಅಸ್ಸಾಂನ ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಎದುರೇ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಆಚರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಆಘಾತಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ರಾಯ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದ ಗೂಂಡಾಗಳು” ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಹೊರಬಂದಾಗ, ಬಜರಂಗ ದಳದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಅವರಿಗೆ ಹೂಮಾಲೆ ಹಾಕಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅಪರಾಧವನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದು ಯಾವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ?
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿರೋಧ: ದ್ವೇಷದ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಸಮರ
ದೇಶಾದ್ಯಂತ ದ್ವೇಷದ ಕಾರ್ಮೋಡವಿದ್ದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬೆಳಗಾವಿ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ “ಕರ್ನಾಟಕ ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಅಪರಾಧಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ(ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ) ಮಸೂದೆ, 2025” ಅನ್ನು ಮಂಡಿಸಿತು.
- ಈ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿ ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ 7 ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಹುದು.
- ಇದು ಜಾಮೀನು ರಹಿತ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾದ ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು. ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ಆರ್. ಅಶೋಕ್ ಅವರು ಮಸೂದೆಯ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಹರಿದು ಹಾಕಿ ಇದನ್ನು “ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಾನೂನು” ಎಂದು ಕರೆದರು. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ದ್ವೇಷ ಹರಡುವವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ತಂದ ಕಾನೂನನ್ನೇ ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಾನೂನು ಎನ್ನಲಾಯಿತು!
ಆದರೂ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ‘ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಚೆಕ್ ಯುನಿಟ್’ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 2024-25ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇಕಡಾ 20 ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ. ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್: ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ
ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣದ ವಿರುದ್ಧ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಲವು ಬಾರಿ ಚಾಟಿ ಬೀಸಿದೆ. “ಪೊಲೀಸರು ದೂರು ದಾಖಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಕೇಸ್ ಹಾಕಬೇಕು” ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಮೂಕಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂಜೀವ್ ಖನ್ನಾ ಅವರು, “ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ (Wrong Assertion) ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ತಪ್ಪು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗದು ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಅಥವಾ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಭಾರತಕ್ಕೆ 4ನೇಸ್ಥಾನ!
ಇದು ಕೇವಲ ಆಂತರಿಕ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ‘ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ಸ್ಮಾರಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ’ (US Holocaust Memorial Museum) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ‘ಅರ್ಲಿ ವಾರ್ನಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತವನ್ನು “ಅಂತರಿಕ ಸಮೂಹ ಹತ್ಯೆ” (Intrastate Mass Killing) ನಡೆಯುವ ಅಪಾಯವಿರುವದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 4ನೇಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವರದಿಯ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಯುದ್ಧಪೀಡಿತ ದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಭಾರತವೇ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಅಪಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ). ಇದು ಪ್ರತಿ ಭಾರತೀಯನೂ ತಲೆತಗ್ಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯ.
2026: ಮುಂದೇನು?
2026ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯಲಿವೆ. ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು “ನುಸುಳುಕೋರರು” ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿ, ಮತ್ತಷ್ಟು ದ್ವೇಷದ ರಾಜಕಾರಣ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ.
ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಬಾಯಿ ಮಾತಲ್ಲ; ಅದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಉಳಿ. ಇಂದು ನಾವು ಮೌನವಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾಳೆ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೇ ಆ ದ್ವೇಷದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ವೇಷ ಹರಡುವವರು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು ಸಂವಿಧಾನ ನಮೆಗೆ ನೀಡಿರುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತ ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ, ದ್ವೇಷ ಅಳಿಯಲೇಬೇಕು.
