“ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾವ್ ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲಿರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಮರಾಠಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗ ದಲಿತರಾಗಿರುವ (ಗಡಿಭಾಗದ ಹೊಲಯ/ಮಾದಿಗ) ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ..” ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾವ್ ವಿಜಯೋತ್ಸವದ ದಿನಕ್ಕೆ ವಿ.ಆರ್ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ಅವರ ವಿಶೇಷ ಬರಹ
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸೈನ್ಯವು, ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ “ದಲಿತ ಸೈನ್ಯ”ವು, ಕೋರೇಗಾಂವ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 834 ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ 2ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ 1ನೇ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಬಾಂಬೆ ನೇಟಿವ್ ಇನ್ಸಂಟ್ರಿ (ಪ್ರಸಿದ್ದ ಮಹರ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್), ಪೂನಾ ಇರ್ರೆಗ್ಯುಲರ್ ಹಾರ್ಸ್ (ಅಶ್ವದಳ) ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಆರ್ಟಿಲರಿ (ಫಿರಂಗಿ ದಳ) ಸೇರಿದ್ದವು. ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥನವು ಕೇವಲ ಮಹರ್ ಸೈನಿಕರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಈ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕನ್ನಡಿಗರ ಪ್ರಬಲ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮದ್ರಾಸ್ ಆರ್ಟಿಲರಿ (Madras Artillery): ಕದನದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕನ್ನಡ ಕೊಂಡಿ
ಕೋರೇಗಾಂವ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸೋಲದೆ ಉಳಿಯಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅವರ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಎರಡು ಫಿರಂಗಿಗಳು (6-pounder guns). ಈ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದವರು ಬಾಂಬೆ ಸೈನ್ಯದವರಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಆರ್ಟಿಲರಿಯವರುಯವರು.
* ಏಕೆ ಇದು ಮುಖ್ಯ?: ಮದ್ರಾಸ್ ಆರ್ಟಿಲರಿಯು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. 1818ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
* ಗನ್ ಲಷ್ಕರ್ಗಳು (Gun Lascars): ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಚಿಸ್ಹೋಮ್ (Lt.Chisholm, ನಂತಹ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಾಗಿವೆ (ಒಟ್ಟು 24 ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು). ಆದರೆ, ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಳೆಯಲು, ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ತುಂಬಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲು “ಗನ್ ಲಷ್ಕರ್ಗಳು” ಅಥವಾ “ಮ್ಯಾಟ್ರೋಸ್” (Matrosses) ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸೈನಿಕರು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಲಷ್ಕರ್ಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಲಷ್ಕರ್ಗಳನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಆರ್ಟಿಲರಿಯು ತನ್ನ ನೇಮಕಾತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದಲೇ ಆರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
* ಕನ್ನಡಿಗರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ: ಹೀಗಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದ ಫಿರಂಗಿ ದಳದಲ್ಲಿ ಮದ್ದು ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ, ಫಿರಂಗಿ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿದ ಕೈಗಳು ಕನ್ನಡಿಗರದ್ದಾಗಿರಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಇವರು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದರು.
2ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ 1ನೇ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ (ಮಹರ್ ತುಕಡಿ) ಮತ್ತು ಗಡಿಭಾಗದ ನೇಮಕಾತಿ
ಈ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ನ ಸೈನಿಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ) 49 ಹುತಾತ್ಮರ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 22 ಹೆಸರುಗಳು”-ನಾಕ್” (Nak/Nac) ಎಂಬ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದನ್ನು ಮಹರ್ ಸಮುದಾಯದ ಗುರುತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಭಾಷಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಿದೆ.
* ‘ನಾಕ್’ ಅಥವಾ ‘ನಾಯಕ’: ‘ನಾಕ್’ ಎಂಬುದು ‘ನಾಯಕ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅಪಭ್ರಂಶ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ ಸಮುದಾಯದವರು ಇದನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆಯೇ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೇಡರು (ವಾಲ್ಮೀಕಿ ನಾಯಕರು), ನಾಯಕರು), ಹೊಲಯರು ಮತ್ತು ಮಾದಿಗರು ಕೂಡ ‘ನಾಯಕ’ ಅಥವಾ ‘ನಾಯ್ಕ’ ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
* ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರದೇಶ (Catchment Area): ಬಾಂಬೆ ನೇಟಿವ್ ಇನ್ಸಂಟ್ರಿಯು ಕೊಂಕಣ ಮತ್ತು ದಖನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸೈನಿಕರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಅಂದು ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಗಡಿಭಾಗದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಥಣಿ, ರಾಯಬಾಗ) ದಲಿತ ಯುವಕರು ಪುಣೆಗೆ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದ ಕಂಟೋನ್ಸೆಂಟ್ಗಳಿಗೆ ಬಂದು ಸೇನೆಗೆ ಸೇರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು.
* ಮರಾಠಾ ಲೈಟ್ ಇನ್ಸಂಟ್ರಿ ದಾಖಲೆ: ಮರಾಠಾ ಲೈಟ್ ಇನ್ಸಂಟ್ರಿಯ (ಇದು ಬಾಂಬೆ ಇನ್ಸಂಟ್ರಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ) ಇತಿಹಾಸವು, ತನ್ನ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ “ಕರ್ನಾಟಕದ ಮರಾಠಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೂರ್ಗ್ (Coorg)” ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.” ಅಂದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಅಥವಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೂಲದವರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು.
ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲಿರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಮರಾಠಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ (ಉದಾ: ರಾಯನಾಕ್, ಗುನ್ನಾಕ್), ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗ ದಲಿತರಾಗಿರುವ (ಗಡಿಭಾಗದ ಹೊಲಯ/ಮಾದಿಗ) ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ.
2. ಪೂರ್ಣ ಇರ್ರೆಗ್ಯುಲರ್ ಹಾರ್ಸ್ (Poona Irregular Horse)
ಇದು ಸುಮಾರು 300 ಸೈನಿಕರಿದ್ದ ಅಶ್ವದಳ. ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ರಚಿಸಿದ್ದು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು.
* ಮೂಲ: 1817ರಲ್ಲಿ ಪೇಶ್ವ ಮತ್ತು ಇತರ ಮರಾಠಾ ಸರದಾರರ ಪತನದ ನಂತರ, ಅನೇಕ ಸೈನಿಕರು ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇಂತಹ ಅನುಭವಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡರು. ದಕ್ಷಿಣ ಮರಾಠ ದೇಶದ (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ) ಅನೇಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಮರಾಠಾ-ಕನ್ನಡಿಗ ಅಶ್ವದಳದ ಯೋಧರು (Silledars) ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದ ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿದರು.
ದಲಿತ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಅಂದಾಜು ವಿವರ
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ದಲಿತ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಐಕ್ಯತೆ
ಕನ್ನಡಿಗರ ಅಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಅರಿಯಲು, ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹರ್ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊಲಯ/ಮಾದಿಗೆ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.
1. ಸೈನಿಕ ಪರಂಪರೆ: ಶಿವಾಜಿಯ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮಹರ್ ಸಮುದಾಯದವರು ಕೋಟೆಗಳ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಳೆಗಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳು (ಬೇಡರು ಮತ್ತು ಹೊಲಯರು) ಪ್ರಬಲ ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕೋರೇಗಾಂವ್ ಯುದ್ಧವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಪೇಳ್ವೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.
2. ಭಾಷೆಯ ಹಂಗಿಲ್ಲದ ಬಡತನ: 1818ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕನಿಗೆ ಭಾಷೆಗಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದು ವೇತನ ಮತ್ತು ಗೌರವ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿಭಾಗದ ದಲಿತ ಯುವಕನಿಗೆ ಪೇಳ್ವೆಗಳ ಸೈನ್ಯಕ್ಕಿಂತೆ, ತಿಂಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಸಂಬಳ ಮತ್ತು ಸಮವಸ್ತ್ರ ನೀಡುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ (ಬಾಂಬೆ) ಸೈನ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಕೋರೇಗಾಂವ್ನಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ “ಮಹರ್” ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಅಥವಾ ದ್ವಿಭಾಷಿ (ಕನ್ನಡ-ಮರಾಠಿ) ದಲಿತರು ಇರುವುದು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕೂಡ ಭೀಮಾ-ಕೋರೇಗಾಂವ್ ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಅನುಕರಣೆಯಲ್ಲ; ಇದು ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರೂ (ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ) ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಕನ್ನಡಿಗ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ವಿವರಣೆ
ಜನವರಿ 1, 1818ರ ಆ ಚಳಿಗಾಲದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಪುನರ್ರಚಿಸೋಣ:
ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸ್ಟಾಂಟನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತುಕಡಿಯು ಶಿರರೂರು ಕಡೆಯಿಂದ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಭೀಮಾ ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಎದುರಿನ ದಡದಲ್ಲಿ ಪೇಳ್ವೆಗಳ ಬೃಹತ್ ಸೈನ್ಯ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಆ ಸೈನ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವರು ನಿಪ್ಪಾಣಿಯ ಅಪ್ಪಾ ದೇಸಾಯಿ. ಅಪ್ಪಾ ದೇಸಾಯಿಯ ಅಶ್ವದಳ ಮತ್ತು ಪದಾತಿದಳವು, ಅರಬ್ಬರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಕೋರೇಗಾಂವ್ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
ಹಳ್ಳಿಯೊಳಗೆ ನಡೆದ ಭೀಕರ ಕದನದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಫಿರಂಗಿಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು. ಆ ಫಿರಂಗಿಗಳ ಬಾಯಿಗೆ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ತುರುಕುತ್ತಿದ್ದವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಆರ್ಟಿಲರಿಯ ಲಷ್ಕರ್ಗಳು-ಅಂದರೆ ಬಹುಶಃ ಬಳ್ಳಾರಿ ಅಥವಾ ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಬಂದ ಕನ್ನಡಿಗರು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆರಗಿದ ಪೇಶ್ವ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ, ಸಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ರಾಮೋಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿಯ ರೈತ-ಸೈನಿಕರು ಇದ್ದರು.
ಅಂದರೆ, ಭೀಮಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಪೇಳ್ವೆಯ “ಸ್ವರಾಜ್ಯ” ಅಥವಾ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರೆ (ಅಪ್ಪಾ ದೇಸಾಯಿಯ ಪಡೆ), ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯ ನೀಡಿದ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಘನತೆಗಾಗಿ (ಮದ್ರಾಸ್ ಆರ್ಟಿಲರಿ ಮತ್ತು ಇರ್ರೆಗ್ಯುಲರ್ ಹಾರ್ಸ್ಗೆ ಹೋರಾಡಿದರು.
ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲಿನ ಹೆಸರುಗಳು: ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಭೀಮಾ ಕೋರೇಗಾಂವ್ ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ 49 ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ 22 ಹೆಸರುಗಳು “-ನಾಕ್” (Nac) ಎಂಬ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
* ಹೆಸರುಗಳು: Essnac (ಈಸನಾಕ್), Rynac (ರಾಯನಾಕ್), Gunnac (ಗುನ್ನಾಕ್), ಇತ್ಯಾದಿ.
* ಕನ್ನಡ ಸಂಪರ್ಕ: ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ‘ರಾಯ’ (Raya) ಎಂಬುದು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಸೂಚಕ ಪದವಾಗಿದೆ. ‘ರಾಯನಾಕ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ‘ರಾಯಪ್ಪ ನಾಯಕ’ ಅಥವಾ ‘ರಾಯ ನಾಯಕ’ ಎಂಬುದರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇವರನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗರು ಎಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದು, ಆದರೆ ಇವರು ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.
ಉತ್ತರದ ಹುಡುಕಾಟ
“ಕೋರೇಗಾಂವ್ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಕನ್ನಡಿಗರು ಇದ್ದರು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಈಗ ನಾವು ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.
1. ಪೇಶ್ವೆಗಳ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ (Peshwa’s Army): ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ನಿಪ್ಪಾಣಿಯ ಅಪ್ಪಾ ದೇಸಾಯಿ, ಮುಧೋಳದ ಘೋರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಪಾಳೆಗಾರರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,000 ದಿಂದ 4,000 ಕನ್ನಡಿಗ ಸೈನಿಕರು (ಬೆಳಗಾವಿ, ಧಾರವಾಡ, ಬಳ್ಳಾರಿ ತ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಭಾಗದವರು) ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೇಶ್ನೆಗಳ ಪರವಾ ಕ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಅಪ್ಪಾ ದೇಸಾಯಿ ಈ ಕದನದ ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
2. ಬ್ರಿಟಿಷ್ (ದಲಿತ) ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ (British/Dalit Army): ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಆರ್ಟಿಲರಿಯ ಲಷ್ಕರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಗಡಿಭಾಗದ ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಸುಮಾರು 60 ರಿಂದ 130 ಕನ್ನಡಿಗರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. ಫಿರಂಗಿ ದಳದ ಅವರ ಸೇವೆ ಯುದ್ಧದ ಗತಿಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಕೋರೇಗಾಂವ್ ಕದನವು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಭಾಷಿಕರ ಅಥವಾ ಮಹರ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವಷ್ಟೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಇಡೀ ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ರಾಜಕೀಯಲ್ಲಾದಲ್ಲಾದ ಪಲ್ಲಟದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರು, ತಮ್ಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಬೆವರಿನ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಇತಿಹಾಸದೆ ಈ ಅದೃಶ್ಯ ಕನ್ನಡಿಗ ಯೋಧರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಆಧಾರಗಳು (Citations):
1. Maharashtra – Wikipedia, accessed December 29, 2025,
https://en.wikipedia.org/wiki/Maharashtra
2. Battle of Koregaon – Wikipedia, accessed December 29, 2025,
https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Koregaon
3. Full text of “Chhatrapatis Of Kolhapur” – Internet Archive, accessed December 29,
2025,
https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.126238/2015.126238.Chhatrapatis-Of-K
olhapur_djvu.txt
4. NIPPANI | Durgbharari, accessed December 29, 2025,
https://durgbharari.in/nippani/
5. Give it three years, Bhima-Koregaon will overshadow Ramjanmabhoomi –
Forward Press, accessed December 29, 2025,
https://www.forwardpress.in/2018/09/give-it-three-years-bhima-koregaon-will-o
vershadow-ramjanmabhoomi/
6. Karnataka Goddess of Courage – KITTUR RANI CHENNAMMA – eSamskriti,
accessed December 29, 2025,
https://www.esamskriti.com/e/History/Indian-History/Karnataka-Goddess-Of-Co
urage-~-Kittur-Rani-Chennamma–1.aspx
7. DAKHAN HISTORY: – Maharashtra Gazetteers, accessed December 29, 2025,
https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazettee
r/Gazetteer%20of%20Bombay%20Presidency/dakhan_history/part_1.pdf
8. Santaji Ghorpade – Wikipedia, accessed December 29, 2025,
https://en.wikipedia.org/wiki/Santaji_Ghorpade
9. THE BATTLE OF BHIMA KOREGAON – HISTORICAL FACTS – Arise Bharat,
accessed December 29, 2025,
https://arisebharat.com/2021/12/27/the-battle-of-bhima-koregaon-historical-fact
s/
10. The Contesting Memories of Bhima-Koregaon – INDIAN HISTORY COLLECTIVE,
accessed December 29, 2025,
https://indianhistorycollective.com/the-contesting-memories-of-bhima-koregao
n/
11. Maratha Light Infantry – Wikipedia, accessed December 29, 2025,
https://en.wikipedia.org/wiki/Maratha_Light_Infantry
12. 1st January,1818: The Battle of Bhima Koregaon | Dr. B. R. Ambedkar’s Caravan,
accessed December 29, 2025,
https://drambedkarbooks.com/2011/12/30/the-battle-of-bhima-koregaon/comment-page-7/
13. Divisive politics – Statetimes, accessed December 29, 2025,
https://statetimes.in/amp/divisive-politics/
14. PATWARDHANS – SWORD ARM OF THE PESHWAI – PART 4 – eSamskriti, accessed
December 29, 2025,
https://www.esamskriti.com/e/History/Indian-History/Patwardhans-~-Sword-Arm-
Of-The-Peshwai-~-Part-4-1.aspx
